(untitled) (Ustozlar uchun, 2026)
Gipertonik kriz — arterial qon bosimining keskin va xavfli darajada oshishi bilan kechadigan, tez rivojlanuvchi klinik holat bo‘lib, u organizmning muhim a’zolari (yurak, miya, buyrak va ko‘z to‘r pardasi) faoliyatining buzilishiga olib kelishi mumkin. Ushbu holat ko‘pincha uzoq davom etgan arterial gipertenziya fonida, shuningdek, stress, dori vositalarini noto‘g‘ri qabul qilish, jismoniy zo‘riqish yoki boshqa qo‘zg‘atuvchi omillar ta’sirida yuzaga keladi. Gipertonik krizning asosiy xavfi uning tez rivojlanishi va hayot uchun xavfli asoratlar keltirib chiqarishidir. Kriz odatda sistolik arterial bosimning 180 mm.sim.ust. dan, diastolik bosimning esa 120 mm.sim.ust. dan yuqori bo‘lishi bilan tavsiflanadi. Klinik jihatdan u ikki asosiy turga bo‘linadi: asoratsiz gipertonik kriz va asoratli gipertonik kriz. Asoratsiz shaklda maqsadli a’zolar shikastlanishi kuzatilmaydi, biroq bosimni tezda tushirish talab etiladi. Asoratli shaklda esa miya insulti, o‘tkir yurak yetishmovchiligi, o‘pka shishi yoki o‘tkir buyrak yetishmovchiligi kabi og‘ir holatlar rivojlanadi. Gipertonik krizning klinik belgilari orasida kuchli bosh og‘rig‘i, bosh aylanishi, ko‘ngil aynishi, qusish, ko‘rishning yomonlashuvi, yurak urishining tezlashishi, ko‘krak qafasida og‘riq va qo‘rquv hissi kuzatiladi. Ba’zi hollarda bemorda hushdan ketish yoki nevrologik buzilishlar ham rivojlanishi mumkin. Davolash jarayoni shoshilinch tibbiy yordamni talab qiladi. Asosiy maqsad arterial bosimni asta-sekin va nazorat ostida pasaytirishdir. Bunda antihipertenziv dorilar (kaptopril, labetalol, nitroglitserin va boshqalar) qo‘llaniladi. Shuningdek, asoratlarni oldini olish va hayotiy muhim funksiyalarni barqarorlashtirish muhim ahamiyatga ega. Gipertonik krizni erta aniqlash va to‘g‘ri davolash bemorning hayotini saqlab qolishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Shu sababli arterial gipertenziyasi bo‘lgan bemorlar doimiy tibbiy nazoratda bo‘lishi va dori vositalarini muntazam qabul qilishi zarur.