LANDSHAFT ASSIMETRIYASINING NAZARIY ASOSLARI VA UNING MARKAZIY OSIYO TOG‘LI HUDUDLARIDA NAMOYON BO‘LISH XUSUSIYATLARI (Ustozlar uchun, 2025)
Ushbu maqolada tabiatdagi simmetriya va asimmetriya tushunchalarining geografik mohiyati hamda landshaftshunoslikdagi ahamiyati nazariy jihatdan tahlil qilingan. Muallif A.Brave, K.M.Ber va F.N.Milkovlarning ilmiy qarashlariga tayangan holda, landshaft asimmetriyasini vujudga keltiruvchi omillar – Yerning aylanishi (Koriolis kuchi), orografik tuzilish va iqlimiy to‘siq (baryer) effektini yoritib bergan. Maqolada landshaft asimmetriyasining ikki sinfi: to‘liq morfologik asimmetriya (daryo vodiylari, tog‘ tizmalari) va to‘liq bo‘lmagan strukturali asimmetriya (tepaliklar yonbag‘ridagi farqlar) tasniflangan. Markaziy Osiyo mintaqasi misolida, xususan, Zarafshon va Pomir tog‘ tizmalari hamda Farg‘ona va Issiqko‘l botiqlarida landshaftlarning ekspozitsiya bo‘yicha turlicha shakllanishi ilmiy asoslangan. Xulosa qilinishicha, asimmetriya – bu landshaft sferasining differensiyalanishidagi asosiy geografik qonuniyatlardan biridir.