ARTERIAL GIPERTENZIYA (Ustozlar uchun, 2026)
Arterial gipertenziya — bu arterial qon bosimining doimiy yoki davriy ravishda me’yoriy ko‘rsatkichlardan yuqori bo‘lishi bilan kechadigan surunkali kasallikdir. Ushbu patologiya yurak-qon tomir tizimi kasalliklari orasida eng keng tarqalganlaridan biri bo‘lib, butun dunyo bo‘yicha nogironlik va o‘limning asosiy sabablaridan hisoblanadi. Arterial gipertenziya ko‘pincha uzoq vaqt davomida simptomsiz kechadi, shu sababli u “jim qotil” deb ham ataladi. Kasallikning asosiy xavfi shundaki, u asta-sekin yurak, miya, buyrak va ko‘z to‘r pardasiga zarar yetkazadi. Natijada miokard infarkti, miya insulti, yurak yetishmovchiligi va buyrak yetishmovchiligi kabi og‘ir asoratlar rivojlanishi mumkin. Kasallikning rivojlanishida irsiy moyillik, ortiqcha vazn, kamharakat turmush tarzi, stress, noto‘g‘ri ovqatlanish (tuzni ko‘p iste’mol qilish), alkogol va tamaki iste’moli muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, endokrin buzilishlar va buyrak kasalliklari ham arterial gipertenziyaning rivojlanishiga sabab bo‘lishi mumkin. Arterial gipertenziya klinik jihatdan sistolik va diastolik bosimning uzoq muddat 140/90 mm.sim.ust. dan yuqori bo‘lishi bilan tavsiflanadi. Kasallikni erta aniqlash va doimiy davolash uning asoratlarini sezilarli darajada kamaytiradi. Davolashning asosiy tamoyillari hayot tarzini o‘zgartirish, dori vositalarini muntazam qabul qilish va qon bosimini doimiy nazorat qilishdan iborat. Antigipertenziv dorilar yordamida qon bosimini me’yoriy darajada ushlab turish mumkin. Arterial gipertenziyaning oldini olish sog‘lom turmush tarzi, to‘g‘ri ovqatlanish, jismoniy faollik va stressni kamaytirishga asoslanadi.