O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligida 12-039 raqam bilan 2020-yil avgustdan ro‘yxatga olingan ISBN 978-9943-6663-3-7
РОЛЬ УЧИТЕЛЯ В ФОРМИРОВАНИИ ПРАГМАТИЧЕСКОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ СТАРШЕКЛАССНИКОВ ПРИ ОБУЧЕНИИ ИНОСТРАННОМУ ЯЗЫКУ
В статье рассматривается роль учителя в формировании прагматической компетентности старшеклассников в процессе обучения иностранному языку. Актуальность исследования обусловлена необходимостью подготовки учащихся к эффективному межкультурному общению в условиях компетентностно ориентированного образования. Несмотря на значительное количество исследований, посвящённых прагматической компетентности и методам её формирования, профессиональная деятельность учителя как ключевого субъекта данного процесса остаётся недостаточно раскрытой. Цель исследования заключается в комплексном анализе педагогических функций, профессиональных компетенций и методических принципов деятельности учителя, обеспечивающих успешное формирование прагматической компетентности старшеклассников.
прагматическая компетентность, учитель иностранного языка, старшеклассники, коммуникативная компетенция
Ўзбекистон ҳудуди инсоният цивилизациясининг энг қадимий марказларидан бири бўлиб, бу заминда яратилган моддий ва маънавий мерос халқимизнинг бой тарихи ҳамда юксак маданиятини ўзида мужассам этган. Айниқса, археологик ёдгорликлардан аниқланган топилмалар аждодларимизнинг турмуш тарзи, диний эътиқоди, ҳунармандчилиги ва маданий алоқаларини ўрганишда муҳим манба ҳисобланади. Ушбу ёдгорликларни асраб-авайлаш, илмий жиҳатдан тадқиқ этиш ва келажак авлодга етказиш давлат сиёсати даражасида эътибор қаратилаётган устувор йўналишлардан бири ҳисобланади.
Кўпчиликка маълумки 1987-йлда академик А.А.Асқаров раҳбарлигида Поп туманида архиолог қидирув ишлари олиб борилган. 1988-йилнинг ёз ойида Попдан аниқланган ноёб топилмалар бир зумда бутун оламга ёйилган. нафақат Поп Мунчоқтепадан топилган топилмалар шу қаторда Баландтепа ва Ахсикентдан топилган археологик ёдгорликлар бизнинг ўлка илк ўрта асрлар сивилизатсия ўчоғи бўлган мокан эканлигидан далолат беради. Бизга маълумки Фарғона водийсида илк ўрта асрларда амалий санъат меъморчилик, кулолчилик, рассомчилик ва бошқа кўплаб санъат турлари ривожланган.
Ўзбекистон мустақилликка эришганидан сўнг миллий тарих, адабиёт ва маданият меросини тиклаш, уни холисона ўрганиш ҳамда кенг жамоатчиликка етказиш давлат сиёсати даражасидаги устувор вазифалардан бирига айланди. Айниқса, миллат тараққиётига муносиб ҳисса қўшган маърифатпарварлар, шоирлар, олимлар ва жамоат арбобларининг ҳаёти ҳамда ижодини илмий жиҳатдан тадқиқ этиш, уларнинг бой маънавий меросини келажак авлодга етказиш бугунги кунда муҳим аҳамият касб этмоқда. XIX асрнинг иккинчи ярми ва XX аср бошлари ўзбек миллий уйғониш ҳаракати тарихида алоҳида ўрин тутади. Бу даврда яшаб ижод этган жадид зиёлилари халқни илм-фан, маърифат ва тараққиёт йўлига чорлаш, миллий ўзликни англаш ва замонавий таълим тизимини шакллантиришга катта ҳисса қўшдилар.
Бугунги кунда Исхоқхон Ибратнинг ҳаёти ва ижодини ўрганиш, унинг бой меросини музей экспозициялари, архив ҳужжатлари ва қўлёзмалар асосида тадқиқ этиш муҳим илмий аҳамиятга эга. Жумладан, Наманган вилояти тарихи ва маданияти давлат музейида сақланаётган Ибрат ҳаёти ва фаолиятига оид экспонатлар, ҳужжатлар ҳамда нашрлар унинг маърифатпарварлик ғояларини ёритишда муҳим манба бўлиб хизмат қилмоқда. Мазкур мақолада Исхоқхон Тўра Ибратнинг ҳаёти, илмий ва ижодий фаолияти, миллий матбаачилик ва кутубхоначилик ривожига қўшган ҳиссаси, шунингдек, Наманган вилояти тарихи ва маданияти давлат музейида сақланаётган Ибрат меросининг музейшунослик аҳамияти таҳлил қилинади.
Ахсикент архелогик ёдгорлиги ўз даврида ҳунармандчилик ва илим фан, маданият маркази бўлган.
Кулолчилик, шишасозлик, бадиий кашталар, нафосати гулдор матолар, ёғочсозлар.
TO’LQIN JABBOROV TAJRIBALI RAXBAR VA FIDOYI DAVLAT ARBOBI
Mustaqillik yillarida Oʻzbekistonda mamlakat taraqqiyotiga munosib hissa qoʻshgan davlat va jamoat arboblarining hayoti hamda faoliyatini oʻrganish, ularning boy amaliy tajribasini yoritish va kelajak avlodga yetkazish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi, aholi turmush darajasini yuksaltirish hamda keng koʻlamli bunyodkorlik ishlarini amalga oshirishda fidokorona mehnat qilgan rahbarlarning xizmatlarini ilmiy asosda tadqiq etish mamlakatimizning yaqin tarixini xolis yoritishga xizmat qiladi. Namangan viloyati mustaqillik yillarida iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy jihatdan jadal rivojlangan hududlardan biri hisoblanadi. Bu taraqqiyotda turli davrlarda faoliyat yuritgan rahbarlarning tashabbuskorligi, tashkilotchilik salohiyati va uzoqni koʻra bilish qobiliyati muhim omil boʻldi.
Mazkur maqolada Toʻlqin Otaxonovich Jabborovning hayot yoʻli, davlat va jamoat arbobi sifatidagi faoliyati, Namangan viloyati rivojiga qoʻshgan hissasi hamda amalga oshirgan bunyodkorlik ishlari tarixiy manbalar asosida tahlil qilinadi. To‘lqin Otaxonovich Jabborov O‘zbekistonning tajribali davlat va jamoat arboblaridan biri bo‘lib, u 1950-yilda Namangan viloyatining Uchqo‘rg‘on tumanida tug‘ilgan. Mehnatsevarligi, tashkilotchilik qobiliyati va mas’uliyatli rahbar sifatidagi fazilatlari tufayli davlat boshqaruvi tizimida yuqori lavozimlarda samarali faoliyat olib borgan.
San'at – bu xalqning tarixiy xotirasi, ma'naviy olami va estetik qarashlarini o'zida mujassam etuvchi bebaho merosdir. U faqatgina go'zallikni ifodalash vositasi bo'lib qolmay, balki jamiyat taraqqiyoti, milliy qadriyatlar va davr ruhini aks ettiruvchi muhim madaniy hodisa ham hisoblanadi. Ayniqsa, tasviriy san'at, adabiyot va teatr bir-biri bilan chambarchas bog'liq bo'lgan sohalar bo'lib, ularning o'zaro uyg'unligi natijasida tomoshabin qalbiga kuchli badiiy ta'sir ko'rsatuvchi asarlar yaratiladi. Ko'rgazma zallarida namoyish etilayotgan asarlarga nazar tashlar ekansiz, har bir ijodkorning ichki dunyosi, kasbiy yo'nalishi va badiiy tafakkuri uning yaratgan asarlarida yaqqol namoyon bo'lishini his qilasiz. Ayrim asarlar rassomning faqat tasviriy san'at vakili ekanligini ko'rsatsa, ba'zilari ijodkorning bir vaqtning o'zida bir necha san'at yo'nalishlarini o'zida mujassam etgan noyob iste'dod sohibi ekanligini anglatadi. Ayniqsa, teatr rassomlarining ijodi ana shunday serqirra san'at namunasidir.
Adabiyotda yaratilgan ertak, hikoya, qissa, roman va pyesalar teatr sahnasida aktyorlar ijrosi orqali hayot kasb etsa, sahna rassomi mazkur asarning makonini, davr ruhini, qahramonlar yashayotgan muhitni, ranglar uyg'unligini va badiiy kayfiyatini tasviriy yechimlar orqali gavdalantiradi. Shu bois teatr san'ati adabiyot, rejissura, aktyorlik mahorati, musiqa va tasviriy san'atning o'zaro uyg'unlashgan mukammal sintezi sifatida namoyon bo'ladi. Sahna bezaklari esa spektaklning badiiy yaxlitligini ta'minlab, uning mazmunini yanada teranroq ochishga xizmat qiladi. O'zbek teatr-dekoratsiya san'ati taraqqiyotida ana shunday fidoyi va iste'dodli rassomlar yetishib chiqqanki, ular yaratgan sahna bezaklari bugungi kunda nafaqat teatr tarixining, balki milliy tasviriy san'atimizning ham bebaho namunalariga aylangan.
O‘zbekiston dunyodagi eng qadimiy sivilizatsiyalar rivojlangan hududlardan biri hisoblanadi. Mamlakat hududida joylashgan ko‘hna shaharlar ming yillik tarixga ega bo‘lib, ular Buyuk Ipak yo‘lining muhim savdo va madaniyat markazlari sifatida mashhur bo‘lgan. Ayniqsa, Samarqand, Buxoro, Xiva, Shahrisabz va Termiz shaharlari o‘zining boy tarixiy merosi, betakror me'moriy obidalari hamda madaniy qadriyatlari bilan dunyoga tanilgan.
Bugungi kunda bu shaharlar nafaqat O‘zbekistonning, balki butun dunyoning muhim tarixiy va madaniy merosi hisoblanadi. Ularni asrab-avaylash, tarixini chuqur o‘rganish va kelajak avlodlarga yetkazish har birimizning muhim vazifamizdir. Ushbu ko‘hna shaharlar xalqimizning milliy g‘ururi va O‘zbekistonning jahon tamadduniga qo‘shgan ulkan hissasining yorqin timsolidir.
«МУЛЛА БОЗОР ОХУНД — НАМАНГАН МАЪНАВИЙ МЕРОСИНИНГ БУЮК НАМОЯНДАСИ»
Ўзбекистон замини азалдан буюк алломалар, мутафаккирлар ва маънавий устозлар етишиб чиққан муқаддас масканлардан бири ҳисобланади. Юртимизнинг ҳар бир ҳудудида тарих, илм-маърифат ва маънавият билан боғлиқ бетакрор обидалар мавжуд бўлиб, улар халқимизнинг бой маданий меросини ўзида мужассам этади. Ана шундай тарихий қадамжолардан бири Наманган шаҳрида жойлашган Мулла Бозор Охунд ёдгорлик мажмуасидир. Мазкур мажмуа XVII асрда яшаб ижод қилган буюк мутасаввиф, олим, шоир ва валий Хожа Убайдуллоҳ ибн Султон Муҳаммад Бобур Қорахон — Мулла Бозор Охунд номи билан чамбарчас боғлиқдир. Ушбу мақолада Мулла Бозор Охунднинг ҳаёт йўли, илмий-маърифий фаолияти, мақбара ва мажмуанинг барпо этилиш тарихи ҳамда унинг бугунги кундаги аҳамияти ҳақида сўз юритилади. Наманган шаҳрининг Лаббайтога даҳаси, Курашхона мавзеида, Намангансой соҳилида жойлашган. Мажмуа ХVII асрнинг йирик мутасаввифларидан бири, олим Хожа Убайдуллоҳ ибн Султон Муҳаммад Бобур Қорахон Мулла Бозор Охунд номи ва яшаган жойи билан боғлиқ.
У ўз даврининг етук уламоларидан бири бўлиб, диний ва дунёвий илмларни чуқур эгаллаган, маънавий мероси билан халқ қалбида ўчмас из қолдирган. Унинг илм-маърифат йўлидаги хизматлари, тасаввуф таълимотидаги ўрни ва шогирдлари орасидаги нуфузи бугунги кунга қадар юксак қадрланади. Наманган шаҳрининг Лаббайтоға даҳаси, Курашхона мавзеида, Намангансой соҳилида жойлашган Мулла Бозор Охунд ёдгорлик мажмуаси нафақат тарихий обида, балки халқимизнинг маънавий хотираси ва зиёрат масканларидан бири ҳисобланади.
Машраб Ўзбек ва бошқа туркийзабон халқлар адабиётида ўзининг оташнафас, халқчил шеърлари билан кенг шуҳрат топган мумтоз ўзбек адабиётининг улуғ намояндаларидан бири Бобораҳим Мулла Вали ўғли Машрабдир. Машраб тахаллуси билан ёзилган унинг содда ва равон тилда ҳамда исёнкор руҳдаги асарларини ўқиган ё эшитган шеър шайдоси дарҳол уларни ёдда сақлаб қолишга ҳаракат қилади. Шоирнинг жозибадор шеърлари билан айтиладиган қўшиқлари тингловчининг кўнгил мулкидан мустаҳкам ўрин олади. Машрабнинг саргузаштларга бой ҳаёт йўли, маълум даражада зиддиятлардан ҳоли бўлмаган ижодий фаолияти у ҳаётлик давридаёқ турли тарих ва тазкиралардан ўрин олиб, китобхон ва тадқиқотчиларни ҳамон мафтун этиб келмоқда.
Бобораҳим Машраб ҳақидаги дастлабки ёзма маълумот унинг замондоши — самарқандлик олим ва мударрис Бадеҳо Малеҳо томонидан тузилган «Музаккир ул-асҳоб» («Суҳбатдошлар тазкираси») номли асарда учрайди. Шунингдек, ўтмишда бирин-кетин юзага келган Зиёвутдин Боғистонийнинг «Тазкирайи қаландарон», Абдулмуталлибхўжанинг «Мажмуайи Фаҳмий», Ҳакимхонтўранинг «Мунтахаб ут-таворих» («Сайланма тарихлар»), Мирзо Олим Мушрифнинг «Ансобус-салотин ва таворихи хавоқайин» («Султонлар насл-насаби ва хоқонлар тарихи»), Мажзуб Намонгонийнинг «Тазкиратул авлиё» каби қўлёзма, тошбосма китоблари орқали бизгача етиб келган қатор асарларда шоир Машраб ҳақидаги озми-кўпми маълумотлар учрайди.
THE IMPACT OF SOCIAL MEDIA ON TEENAGERS’ SLEEP QUALITY.
widespread use of social media has significantly influenced teenagers’ daily lives, including their sleeping habits. This paper examines the relationship between social media use and sleep quality among adolescents by reviewing previous scientific studies. It discusses how excessive screen time, nighttime social media use, blue light exposure, and emotional engagement can delay sleep and reduce its quality. The paper also highlights the possible consequences of poor sleep, such as decreased academic performance, reduced concentration, and mental health problems. Based on the reviewed literature, the study emphasizes the importance of developing healthy digital habits and maintaining a balanced use of social media to support teenagers’ overall well-being.
Social media, teenagers, adolescents, sleep quality, screen time, blue light, digital habits, mental health.
TA’LIM MENEJMENTIDA SUN’IY INTELLEKT VA LOYIHA BOSHQARUVI INTEGRATSIYASI ASOSIDA XORIJIY TIL TA’LIMI SAMARADORLIGINI OSHIRISH MODELI
Ushbu tezisda ta’lim menejmenti tizimiga sun’iy intellekt (SI) texnologiyalari hamda loyiha boshqaruvi metodologiyalarini integratsiyalash orqali xorijiy til ta’limi samaradorligini oshirish modeli tadqiq etilgan. Zamonaviy ta’lim muassasalarida resurslarni oqilona taqsimlash, o‘quv jarayonini bosqichma-bosqich rejalashtirish hamda SI yordamida akademik ko‘rsatkichlarni tahlil qilish imkoniyatlari ilmiy jihatdan asoslangan. Shuningdek, boshqaruv qarorlarini qabul qilishda ma’lumotlarga asoslangan yondashuv va kelajakdagi amaliy istiqbollar bo‘yicha takliflar ilgari surilgan.
ta’lim menejmenti, sun’iy intellekt, loyiha boshqaruvi, xorijiy til ta’limi, ta’lim samaradorligi, Agile pedagogika, Data-driven menejment, ta’lim modeli.
ЎЗБЕКИСТОНДА САНОАТ САЛОҲИЯТИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ ВА РИВОЖЛАНТИРИШ СТРАТЕГИЯЛАРИ
Ушбу мақолада Ўзбекистонда саноат салоҳиятини ривожлантиришнинг долзарб масалалари, мавжуд имкониятлар ва чекловлар, халқаро тажрибалар ҳамда уларни миллий иқтисодиётга мослаштириш йўллари таҳлил этилади. В.Л. Квинтнинг умумий стратегия назарияси ва миллий стратегиялаш мактабининг методологияси асосида қисқа, ўрта ва узоқ муддатли стратегиялар тадқиқ этилган. Шунингдек, мақолада келтирилган хулоса ва тавсияларда Ўзбекистон саноатининг замонавий бозор иқтисодиёти талабларига мос равишда барқарор ривожланишига оид фикрлар билдирилган.
Саноат, миллий стратегия, ривожлантириш, инновация, рақамлаштириш, инвестиция, миллий иқтисодиёт,
PROSPECTS FOR MANAGING LOCALIZATION PROCESSES BASED ON DIGITAL TECHNOLOGIES IN THE AUTOMOTIVE INDUSTRY
The rapid development of digital technologies has significantly transformed industrial production systems, particularly in the automotive sector. Digitalization has become one of the key drivers of localization strategies by enhancing supply chain integration, improving production planning, and increasing operational efficiency. This study examines the prospects of managing localization processes through digital technologies in automotive manufacturing enterprises. The paper analyzes the role of Industry 4.0 technologies, including artificial intelligence, the Internet of Things (IoT), Big Data analytics, cloud computing, blockchain, and digital twins, in strengthening localization mechanisms. The study argues that digital transformation not only reduces dependence on imported components but also improves the competitiveness and sustainability of domestic automotive manufacturers. Recommendations are proposed for improving localization management through digital technologies in developing economies, particularly in Uzbekistan.
automotive industry, localization, digital technologies, Industry 4.0, digital transformation, supply chain management, artificial intelligence, competitiveness.
BOSHLANG‘ICH SINFDA O‘QISH SAVODXONLIGI DARSLARIDA PIRLS XALQARO TADQIQOTLARIGA TAYYORLASHDA SUN’IY INTELLEKTDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligi kompetensiyalarini xalqaro PIRLS tadqiqotlari talablari asosida rivojlantirishda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishning nazariy va amaliy jihatlari yoritiladi. PIRLSning asosiy yo‘nalishlari — matnni tushunish, tahlil qilish, talqin qilish, mulohaza yuritish va matn asosida xulosa chiqarish kabi ko‘nikmalarni shakllantirish jarayonida AI vositalarining imkoniyatlari keng ochib beriladi. Maqolada sun’iy intellekt yordamida matn ustida ishlash, adaptiv topshiriqlar ishlab chiqish, o‘quvchilarning o‘qish texnikasi natijalarini real vaqt mobaynida monitoring qilish va ularning individual o‘quv yo‘nalishlarini belgilash bo‘yicha amaliy yechimlar taklif etiladi.
PIRLS, o‘qish savodxonligi, sun’iy intellekt, boshlang‘ich ta’lim, matn tahlili, o‘quv jarayoni monitoringi, AI vositalari, raqamli matnlar.
EARLY DETECTION OF PROPENSITY TO CYBERCRIME AND PREVENTIVE APPROACHES IN THE CONTEXT OF DIGITAL TECHNOLOGY DEVELOPMENT.
The rapid development of digital technologies has significantly transformed modern society and created new opportunities in various fields, including government services, finance, education, and communication. However, alongside these positive developments, the digital environment has also contributed to the emergence and expansion of cybercrime.This article examines the importance of early identification of cybercrime risk factors and the improvement of preventive strategies in the context of digital transformation. The study analyzes modern forms of cybercrime, social and technological factors contributing to their spread, and the role of citizens, organizations, and law enforcement agencies in ensuring information security.Particular attention is paid to preventive measures aimed at identifying potential risk groups, increasing cybersecurity awareness, developing responsible digital behavior, and strengthening cooperation etween relevant institutions. The article emphasizes that effective prevention of cybercrime should not be limited to technical protection methods. Legal awareness, cybersecurity culture, and responsible use of digital technologies are considered essential elements in reducing cyber-related risks.
cybercrime, cybersecurity, digital technologies, online fraud, prevention, information security, personal data protection, phishing, cyber threats.
KLINIKADA QON BOSIMINI O‘LCHASHNING FIZIK ASOSLARI
Mazkur maqolada klinik amaliyotda qon bosimini o‘lchashning fizik asoslari tahlil qilindi. Arterial qon bosimini aniqlashda qo‘llaniladigan auskultativ va oscillometrik usullarning biofizik mexanizmlari yoritildi. Qon oqimining laminar va turbulent holatlari, tomir elastikligi, qon qovushqoqligi hamda gidrodinamik qonunlarning qon bosimini shakllantirishdagi roli ko‘rib chiqildi. Shuningdek, Korotkov tonlarining fizik tabiati va zamonaviy elektron tonometrlarning ishlash prinsipi bayon qilindi. Tadqiqot natijalari qon bosimini o‘lchash yurak-qon tomir tizimi kasalliklarini diagnostika qilishda muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.
biofizika, arterial bosim, tonometriya, Korotkov tonlari, gemodinamika, oscillometrik usul, qon oqimi, gidrodinamika.
MORPHOMETRIC STATE OF THE RESPIRATORY TRACT IN SCHOOL-AGE CHILDREN
With the onset of respiration, the respiratory bronchioles begin to elongate, and new alveoli form in their walls. The size of the previously formed alveoli increases, and partitions grow from their walls, which divide the cavity into parts - new alveoli are formed.formed alveoli increases, and partitions grow from their walls, which divide the cavity into parts - new alveoli are formed.
Bronchial salinity, morphological changes, control group, children.
BOLALARDA LARINGIT KASALLIGI: KLINIK MANZARA, ZAMONAVIY TASHXIS VA DAVOLASH PARADIGMALARI
Ushbu tadqiqotda bolalarda uchraydigan laringit, xususan, hiqildoq shilliq qavatining o‘tkir va surunkali yallig‘lanish jarayonlarining o‘ziga xos klinik-patologik xususiyatlari, zamonaviy mikrosirkulyator hamda mikrobiologik diagnostika usullari va terapevtik yondashuvlar tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida hiqildoq patologiyalarida zamburug‘li floraning, ayniqsa Candida va Aspergillus turlarining uchrash chastotasi, gastroezofageal reflyuks (GERK) hamda topik kortikosteroidlar kabi provokatsion omillarning kasallik xurujiga ta’siri o‘rganildi. Videolaringostroboskopiya va gistologik tekshiruvlar orqali shilliq qavat epiteliysidagi akantoz, parakeratoz va submukozal shish dinamikasi baholanib, tizimli hamda mahalliy kombinatsiyalangan dori vositalaridan foydalanishning yuqori samaradorligi isbotlandi.
laringit, laringomikoz, Candida, mikrolaringoskopiya, gastroezofageal reflyuks, bolalar yoshi.
ZAMONAVIY TIBBIY TA’LIMDA SIMULYATSION TRENING MARKAZLARINING STRATEGIK ROLI: XALQARO TAJRIBA VA O‘ZBEKISTON REFORMALARI QIYOSIY-TANQIDIY TAHLILI
Ushbu tadqiqot zamonaviy tibbiy ta’lim tizimida simulyatsion o‘qitish markazlarining rolini xalqaro va milliy tajribalar kesimida qiyosiy-tanqidiy tahlil qilishga bag‘ishlangan. XXI asr tibbiy pedagogikasida talabalarning klinik kompetensiyalarini shakllantirish, tibbiy xatolarni minimallashtirish va bemor xavfsizligini ta’minlash eng dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Tadqiqot metodologiyasi tizimli tahlil, qiyosiy pedagogik baddiy-akademik baholash hamda Jahon tibbiy ta’lim federatsiyasi (WFME), AMEE va Scopus/Web of Science bazalaridagi fundamental ilmiy manbalarni tahlil qilishga asoslangan. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, an’anaviy "bemor to‘shagi chetidagi ta’lim" (bedside teaching) hozirgi bosqichda bemor huquqlari va etik normalarning kuchayishi tufayli cheklangan bo‘lib, yuqori aniqlikdagi robot-manekenlar, virtual (VR) va to‘ldirilgan (AR) reallik hamda sun’iy intellekt (AI) texnologiyalari ushbu bo‘shliqni to‘ldirishda yetakchi vositaga aylanmoqda. AQSh, Buyuk Britaniya va Yevropa Ittifoqi davlatlarida simulyatsion ta’lim akreditatsiya jarayonlarining majburiy qismi hisoblanib, u shifokorlarning texnik va no-texnik (kommunikativ, jamoaviy) ko‘nikmalarini avtomatizm darajasiga yetkazish imkonini beradi. O‘zbekiston tibbiyot oliy ta’lim muassasalari bazasida tashkil etilgan simulyatsion-trening markazlari milliy ta’lim sifatini oshirishda muhim drayver bo‘lib xizmak qilmoqda, biroq tizimda yuqori texnologik resurslardan to‘liq foydalanish, standartlashtirilgan ssenariylarni integratsiya qilish va o‘qituvchilarning simulyatsion pedagogika bo‘yicha malakasini tizimli oshirishda muayyan muammolar mavjud. Tadqiqot xulosasi sifatida shifokorlik xatolarini kamaytirishda simulyatsion modullarni o‘quv rejalariga to‘liq integratsiya qilish, multidissiplinar jamoaviy treninglarni ko‘paytirish va milliy simulyatsion sertifikatlashtirish tizimini yaratish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Tibbiy ta’lim, Simulyatsion trening markazi, Klinik kompetensiya, Bemor xavfsizligi, Tibbiy xatolar, Virtual reallik, Sun’iy intellekt, Toshkent tibbiyot akademiyasi, Tanqidiy tahlil, Uzluksiz tibbiy ta’lim.
OITSDA IMMUN TANQISLIGI RIVOJLANISHINING MOLEKULYAR-PATOGENETIK MEXANIZMLARI
Orttirilgan immun tanqisligi sindromi — retroviruslar oilasiga mansub Odam immun tanqisligi virusi tomonidan chaqiriladigan, immun tizimining chuqur zararlanishi bilan kechuvchi surunkali infeksion kasallikdir. Mazkur kasallikda virus asosan CD4-retseptorlarga ega T-limfotsitlarni zararlab, hujayraviy immunitetning susayishiga olib keladi. Natijada organizm opportunistik infeksiyalar, onkologik jarayonlar hamda markaziy va periferik nerv sistemasining og‘ir shikastlanishlariga moyil bo‘lib qoladi. OITSning klinik kechishi inkubatsion, limfadenopatik va terminal bosqichlarni o‘z ichiga oladi hamda yuqori letallik darajasi bilan tavsiflanadi. Kasallik jinsiy aloqa, parenteral yo‘l va vertikal transmissiya orqali yuqadi. Neyroinvaziv xususiyatga ega bo‘lgan OITV makrofaglar va glial hujayralarni zararlab, ensefalopatiya, meningit, nevropatiya va mielopatiya kabi nevrologik sindromlarni yuzaga keltiradi. OITSning global miqyosda keng tarqalishi, davolashning murakkabligi hamda nogironlik va o‘lim ko‘rsatkichlarining yuqoriligi ushbu kasallik profilaktikasining dolzarbligini belgilaydi.
OITS, immun tanqisligi, CD4 limfotsitlar, retrovirus, immopportunistik infeksiyalar, sitokinlar, virus replikatsiyasi, neyroOITS.
МЕТОДИКА ОЦЕНКИ ПОСТСУДЕБНОЙ СКРЫТОЙ СТОИМОСТИ КРЕДИТА: КОЭФФИЦИЕНТ PJOR И РЕГИОНАЛЬНАЯ ДОХОДНАЯ ЭКВИВАЛЕНТНОСТЬ
Предлагается методический подход к количественной оценке финансовых последствий начисления процентов и неустойки после юридического прекращения такого начисления. На основе документально подтверждённого ипотечного дела вводятся понятие постсудебной скрытой стоимости кредита, коэффициент постсудебного избыточного начисления PJOR и показатель доходной эквивалентности ущерба. Расчёты показывают, что подтверждённое судом излишнее взыскание составило 92,316 млн сумов, или 18,46% первоначальной суммы кредита. В региональном измерении эта сумма эквивалентна приблизительно 4,47 годового среднедушевого совокупного дохода населения Республики Каракалпакстан за 2025 год. Подход может применяться для анализа отдельных дел и формирования риск-ориентированной надзорной выборки.
банковский кредит, защита заёмщика, скрытая стоимость кредита, проценты, пеня, судебное взыскание, PJOR, финансовый ущерб, доходная эквивалентность, Каракалпакстан.
ИСПОЛНИТЕЛЬНЫЙ ЛАГ В ЗАЩИТЕ ЗАЁМЩИКА: ИНСТИТУЦИОНАЛЬНЫЙ МЕХАНИЗМ И ЦИФРОВОЙ СТОП-ТРИГГЕР
Исследуется разрыв между юридическим прекращением начисления процентов и неустойки после судебного взыскания и фактическим отражением этого события в банковском учёте. На материалах одного документально подтверждённого ипотечного дела предложено понятие «исполнительный лаг» — период, в течение которого правовая норма уже изменила объём обязательства, но банковская информационная система и процедуры распределения взысканных средств продолжают действовать по прежней логике. Показано, что устранение такого разрыва требует не только правовой нормы, но и машиночитаемого межведомственного обмена. Предложена пятиэтапная модель Court-to-Core Banking Stop, связывающая судебную систему, банк, Центральный банк и систему принудительного исполнения.
исполнительный лаг, защита заёмщика, банковский учёт, судебное решение, проценты, неустойка, принудительное исполнение, цифровой стоп-триггер, межведомственная сверка, Узбекистан.
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA SHAXSIYLASHTIRILGAN XORIJIY TIL PEDAGOGIKASI: GLOBAL INGLIZ TILI TA’LIMI UCHUN BARQAROR PEDAGOGIK MODEL YARATISH
Ushbu maqolada xorijiy tillarni, xususan, global ingliz tilini o‘qitish jarayonida sun’iy intellekt texnologiyalariga asoslangan shaxsiylashtirilgan pedagogik modellashtirish masalalari tahlil qilingan. An’anaviy til o‘rgatish metodikalarining cheklovlari ko‘rsatib o‘tilgan holda, ta’lim oluvchilarning kognitiv va psixologik xususiyatlariga moslashuvchi adaptiv ta’lim muhitini shakllantirish imkoniyatlari ilmiy jihatdan asoslangan. Sun’iy intellekt agentlari, neyrotarmoqli nutq tahlilchilari va generativ matn modellari vositasida ingliz tili ta’limining barqarorligi hamda samaradorligini oshirish bo‘yicha konseptual pedagogik model va uni amaliyotga tatbiq etish yuzasidan tavsiyalar ishlab chiqilgan.
sun’iy intellekt, shaxsiylashtirilgan pedagogika, global ingliz tili, barqaror ta’lim modeli, adaptiv ta’lim, generativ AI, til kompetensiyasi, kognitiv yuklama.
Ushbu maqolada oila va maktab muhitida kitobxonlik madaniyatini shakllantirishning nazariy hamda amaliy jihatlari yoritilgan. Kitob mutolaasining shaxs kamoloti, intellektual salohiyat, ma'naviy-axloqiy tarbiya va mustaqil fikrlashni rivojlantirishdagi o‘rni tahlil qilingan. Shuningdek, ota-onalar va pedagoglarning kitobxonlikni rivojlantirishdagi mas'uliyati hamda zamonaviy axborot texnologiyalari sharoitida kitob mutolaasiga qiziqishni oshirish usullari bayon etilgan.
kitobxonlik madaniyati, oila, maktab, mutolaa, ma'naviyat, tarbiya, kitob, o‘quvchi, ota-ona, pedagog.
OFITSER-O‘QITUVCHINING KASBIY PEDAGOGIK KOMPETENTLIGI
Ushbu maqolada harbiy ta’lim muassasalarida faoliyat yurituvchi ofitser-o‘qituvchining kasbiy pedagogik kompetentligi tushunchasi, uning tarkibiy tuzilishi va shakllantirish yo‘llari tahlil qilinadi. Muallif kompetentlikning motivatsion-qadriyatli, kognitiv, operatsional-texnologik, kommunikativ, refleksiv-baholovchi va harbiy-kasbiy komponentlarini ajratib ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari asosida kompetentlikni rivojlantirishning pedagogik shart-sharoitlari va amaliy tavsiyalar taklif etilgan.
kasbiy kompetentlik, pedagogik kompetentlik, ofitser-o‘qituvchi, harbiy ta’lim, pedagogik mahorat, kompetentlik komponentlari, professional rivojlanish.
NANO QOPLAMALI METALL TUZILMALARNI FIZIK-KIMYOVIY VA MEXANIK XUSUSIYATLARINI TADQIQOTI
Ushbu maqolada ilmiy-texnik yo’nalishning muhim tarkibiy qismlaridan biri nanomateriallar ishlab chiqish va o’rganish, shuningdek turli xil sharoitlarda olingan nanostrukturalarning xususiyatlarini o’rganish yoritib berilgan.
nanokristalin, nanokompozit, nanofaza, strukturaviy elementlar, nanotexnologik chegara, nanodevizalar, nanofiltrlar, xususiyat.
LEARNER AUTONOMY AND SELF-DIRECTED VOCABULARY LEARNING THROUGH MOBILE APPLICATIONS IN ENGLISH LANGUAGE TEACHING
Mobile technology has reshaped how adolescent learners encounter and rehearse new vocabulary outside the walls of the classroom, yet the degree to which mobile applications actually cultivate learner autonomy — rather than simply digitizing rote memorization — remains empirically underexamined at the secondary level. This study investigated whether structured use of a mobile vocabulary application fosters greater self-directed vocabulary learning and stronger vocabulary retention among 9th grade EFL students compared with conventional, teacher-led vocabulary instruction. A quasi-experimental, nonequivalent control-group design was employed with 30 ninth-grade students (15 experimental, 15 control) at Ixlos International School in Tashkent over an eight-week period. The experimental group used a mobile vocabulary application for self-paced, out-of-class study, while the control group received the same target vocabulary through conventional teacher-directed methods. Data were drawn from pre- and post-treatment vocabulary tests and a learner autonomy questionnaire. Results indicated that the experimental group showed larger gains in vocabulary retention and reported higher levels of self-directed learning behavior than the control group. The findings are discussed in relation to autonomy theory and mobile-assisted language learning (MALL) research, with implications for integrating mobile applications into secondary EFL vocabulary instruction in the Uzbekistani context.
learner autonomy, self-directed learning, mobile-assisted language learning (MALL), vocabulary acquisition, EFL, quasi-experimental design.
КОМПЬЮТЕР ТИЗИМИДАН, ШУНИНГДЕК ТЕЛЕКОММУНИКАЦИЯ ТАРМОҚЛАРИДАН ҚОНУНГА ХИЛОФ РАВИШДА (РУХСАТСИЗ) ФОЙДАЛАНИШ УЧУН МАХСУС ВОСИТАЛАРНИ ЎТКАЗИШ МАҚСАДИНИ КЎЗЛАБ ТАЙЁРЛАШ ЁХУД ЎТКАЗИШ ВА ТАРҚАТИШ ЖИНОЯТИНИНГ ЮРИДИК-ТЕХНИК ТАҲЛИЛИ ВА УШБУ ҚИЛМИШ УЧУН ЖАЗО МУҚАРР
Мазкур мақолада Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 2783-моддасида назарда тутилган кибержиноят содир этиш учун махсус дастурий ёки аппарат воситаларини тайёрлаш, ўтказиш ва тарқатиш қилмишининг юридик-техник муаммолари комплекс таҳлил қилинган. Тадқиқотда ҳуқуқий ва технологик мезонларни бирлаштирувчи инновацион “кибералогия” методи асосида жиноят таркибининг элементлари, рақамли излар тизими ва зарур суд экспертизалари классификацияси ишлаб чиқилган.
кибержиноятчилик, кибералогия методи, Жиноят кодекси 2783-моддаси, хакерлик воситалари, маъмурий преюдиция, муҳим ахборот инфратузилмаси (МАИО), жиноий қасд (mens rea), IT соҳасида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилиш, инсайдерлик таҳдидлари.
MEN DUNYONI QANDAY YAXSHILAYMAN? Dunyoni yaxshilash o'zimizdan boshlanadi!
Ushbu maqolada global miqyosdagi muammolarni bartaraf etish va dunyoni ijobiy tomonga o‘zgartirish har bir insonning kundalik mayda, ammo mazmunli amallaridan boshlanishi tahlil qilinadi. Muallif do‘stlik, ilm-fan va atrof-muhitni muhofaza qilish kabi muhim jihatlarni hayotiy misollar orqali yosh avlod ongiga singdirishni maqsad qilgan. Maqola pedagoglar, o‘quvchilar va keng kitobxonlar ommasiga mo‘ljallangan bo‘lib, unda tarbiyaviy hamda ijtimoiy mas’uliyatni oshirish g‘oyalari ilgari suriladi.
dunyoni yaxshilash, o‘zlikni anglash, mehr-oqibat, bilim, tabiatni asrash, ekologik madaniyat, kichik qadamlar.
SHE'RIYATDA FOLKLORIZM: 2016–2018-YILLAR O'ZBEK SHE'RIYATI MISOLIDA
Ushbu maqolada folklorizm tushunchasining nazariy-adabiy mohiyati va uning 2016–2018-yillar o'zbek she'riyatida namoyon bo'lish xususiyatlari tahlil qilinadi. Folklorizmning motiv, obraz, janr va uslub darajalaridagi ko'rinishlari nazariy jihatdan tasniflanadi hamda ushbu tasnif asosida bir qator zamonaviy shoirlar (Bahodir Bahrom, Nozima Habibullayeva, Eshqobil Shukur)ning 2016–2018-yillarga oid she'rlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida folklorizmning zamonaviy o'zbek she'riyatida bir tekis emas, balki turli “zichlik” darajalarida — kuchli (obraz-syujet darajasi)dan tortib yengil (uslubiy) darajagacha — namoyon bo'lishi asoslanadi.
folklorizm, o'zbek she'riyati, folklor motivlari, folklor obrazlari, janr transformatsiyasi, Alpomish, Layli-Majnun, o'lan, marosim folklori, zamonaviy she'riyat.