O‘ZBsEKISTON TARIXSHUNOSLIGIDA ADABIY MUHIT MASALASI: NAZARIY-METODOLOGIK YONDASHUV VA BUXORO ADABIY MUHITI (1990–1999)
Keywords:
Kalit so‘zlar: adabiy muhit, O‘zbekiston tarixshunosligi, ijtimoiy-madaniy tarix, Buxoro adabiy muhiti, mustaqillik davri, transformatsiya jarayonlari, manbashunoslik, hududiy tadqiqot., Ключевые слова: литературная среда, историография Узбекистана, социально-культурная история, литературная среда Бухары, период независимости, трансформационные процессы, источниковедение, региональные исследования., Keywords: literary environment, historiography of Uzbekistan, socio-cultural history, Bukhara literary environment, independence period, transformation processes, source studies, regional research.Abstract
ANNOTATSIYA. Mazkur maqolada O‘zbekiston tarixshunosligida adabiy muhit masalasining o‘rganilish darajasi nazariy va metodologik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi – adabiy muhitni mustaqil tarixiy obyekt sifatida asoslash hamda Buxoro adabiy muhitini 1990-1999-yillar kesimida ijtimoiy-madaniy tarix konsepsiyasi asosida kompleks o‘rganishdan iborat. Ishda tarixiylik, tizimlilik, qiyosiy va muammoli tahlil usullari qo‘llanildi. Manbaviy baza arxiv hujjatlari, davriy matbuot materiallari, nashr etilgan adabiy asarlar hamda esdalik va og‘zaki tarix manbalaridan iborat bo‘lib, ular tanqidiy yondashuv asosida tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, mustaqillikning dastlabki o‘n yilligida Buxoro adabiy muhiti institutsional va mazmuniy transformatsiyani boshdan kechirdi: mafkuraviy nazoratning pasayishi, milliy tarix va madaniy merosga murojaatning kuchayishi, norasmiy ijodiy aloqalarning faollashuvi kuzatildi. Xulosa sifatida adabiy muhit jamiyatdagi transformatsion jarayonlarning passiv aks-sadosi emas, balki ularning faol ishtirokchisi ekani asoslandi.
АННОТАЦИЯ. В статье анализируется степень изученности проблемы литературной среды в историографии Узбекистана с теоретико-методологических позиций. Цель исследования – обоснование литературной среды как самостоятельного исторического объекта и комплексный анализ литературной среды Бухары в 1990–1999 гг. на основе концепции социально-культурной истории. В работе применены принципы историзма, системности, сравнительного и проблемного анализа. Источниковая база включает архивные документы, материалы периодической печати, опубликованные художественные произведения, а также мемуарные и устные источники, подвергнутые критическому анализу. Результаты исследования показывают, что в первое десятилетие независимости литературная среда Бухары претерпела институциональную и содержательную трансформацию: ослабление идеологического контроля, усиление обращения к национальной истории и культурному наследию, активизация неформальных творческих связей. Делается вывод о том, что литературная среда выступала не пассивным отражением общественных процессов, а их активным участником.
ABSTRACT. This article examines the historiographical development of the concept of the literary environment in Uzbekistan from theoretical and methodological perspectives. The aim of the study is to substantiate the literary environment as an independent historical object and to provide a comprehensive analysis of the Bukhara literary environment in 1990–1999 within the framework of socio-cultural history. The research applies the principles of historicism, systematic approach, comparative and problem-oriented analysis. The source base consists of archival documents, periodical press materials, published literary works, and memoir and oral history sources, all critically evaluated. The findings demonstrate that during the first decade of independence the Bukhara literary environment underwent both institutional and substantive transformations, including the decline of ideological control, an increased focus on national history and cultural heritage, and the activation of informal creative networks. The study concludes that the literary environment functioned not merely as a passive reflection of social transformations but as an active participant in them.