RAQAMLI QURILMALAR VA KO`Z SOG`LIG`I: DIGITAL EYE STRAIN GLOBAL MUAMMOSI

Abstract

Hozirgi kunda raqamli texnologiyalar hayotimizning ajralmas qismiga aylangan bo‘lib, kompyuter, smartfon, planshet va boshqa elektron qurilmalardan uzoq vaqt foydalanish ko‘z sog‘lig‘iga sezilarli darajada salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Ish jarayonining raqamlashtirilishi, masofaviy ta’lim tizimining kengayishi hamda kundalik hayotda mobil qurilmalardan faol foydalanish natijasida insonlar kuniga o‘rtacha 6–10 soatgacha ekran qarshisida vaqt o‘tkazmoqda. Bu esa Digital Eye Strain (DES), ya’ni raqamli qurilmalar bilan bog‘liq ko‘z zo‘riqishi sindromining global miqyosda keng tarqalishiga sabab bo‘lmoqda.

Ushbu maqolada Digital Eye Strain sindromining etiologik omillari, jumladan, uzoq muddatli akkomodatsion zo‘riqish, miltillash chastotasining kamayishi, ko‘z yoshi plyonkasining beqarorligi hamda ko‘k spektrdagi yorug‘likning retinal tuzilmalarga ta’siri ilmiy manbalar asosida tahlil qilingan. Shuningdek, sindromning patofiziologik mexanizmlari, klinik belgilari — ko‘z qurishi, achishish, xiralashgan ko‘rish, bosh og‘rig‘i va muskuloskelet noqulayliklar — kompleks yondashuv asosida yoritilgan.

Maqolada DES ning epidemiologik ko‘rsatkichlari, turli yosh guruhlarida uchrash chastotasi hamda pandemiyadan keyingi davrda uning ortishi tahlil qilinadi. Bundan tashqari, ko‘rish gigiyenasi, ergonomik yondashuv, 20–20–20 qoidasi, sun’iy ko‘z yoshi preparatlari va ko‘k yorug‘lik filtrlari kabi profilaktik choralar samaradorligi ilmiy dalillar asosida ko‘rib chiqiladi.

Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Digital Eye Strain nafaqat individual sog‘liq muammosi, balki mehnat unumdorligi, ta’lim sifati va umumiy hayot sifatiga ta’sir qiluvchi dolzarb global muammo hisoblanadi. Shu sababli, aholining raqamli gigiyena madaniyatini oshirish va ko‘z sog‘lig‘ini muhofaza qilish bo‘yicha tizimli profilaktik choralarni ishlab chiqish muhim ahamiyat kasb etadi.