RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA BUXGALTERIYA HISOBI VA AUDIT TIZIMINING TRANSFORMATSIYASI: SUN’IY INTELLEKT VA BIG DATA ASOSIDA YANGI YONDASHUVLAR
Keywords:
Kalit so‘zlar raqamli iqtisodiyot, buxgalteriya hisobi, audit transformatsiyasi, sun’iy intellekt, Big Data, algoritmik tahlil, raqamli nazorat, moliyaviy texnologiyalarAbstract
ANNOTATSIYA
Raqamli iqtisodiyot sharoitida buxgalteriya hisobi va audit tizimlari tubdan
yangilanayotgan murakkab transformatsion jarayonni boshdan kechirmoqda, bunda
ayniqsa sun’iy intellekt va Big Data texnologiyalarining integratsiyasi muhim omil
sifatida namoyon bo‘ladi. Amaliy kuzatuvlar shuni ko‘rsatadiki, ma’lumotlarni real
vaqt rejimida qayta ishlash imkoniyatlari hisob jarayonlarining tezligi va aniqligini
sezilarli darajada oshirayotgan bo‘lsa-da, bu jarayonlar bilan birga yangi
metodologik va institutsional muammolar ham yuzaga chiqmoqda. Tahlillar asosida
ko‘rinadiki, algoritmik audit yondashuvlari inson omiliga bog‘liq xatoliklarni
kamaytirish bilan bir qatorda, qaror qabul qilish jarayonida yangi risklarni ham
shakllantirishi ehtimoldan xoli emas. Shu bilan birga, buxgalteriya tizimlarida
ma’lumotlar hajmining keskin ortishi klassik nazorat usullarining yetarliligini shubha
ostiga qo‘yib, moslashuvchan va analitik yondashuvlarni talab etmoqda. Mazkur
yo‘nalishda shakllanayotgan yangi konseptual qarashlar raqamli muhitda auditning
rolini qayta talqin qilish zaruratini yuzaga keltiradi. Natijada, buxgalteriya va audit
tizimining evolyutsiyasi faqat texnologik emas, balki metodologik qayta qurilishni ham
o‘z ichiga oluvchi kompleks jarayon sifatida qaralishi maqsadga muvofiq ko‘rinadi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Brynjolfsson E., McAfee A. The Second Machine Age. — New York: W.W.
Norton, 2014. — 306 p.
2. Davenport T., Ronanki R. Artificial Intelligence for the Real World // Harvard
Business Review. — 2018. — p. 108–116.
3. Kitchin R. The Data Revolution: Big Data, Open Data. — London: Sage, 2014. —
222 p.
4. Vasarhelyi M., Kogan A., Tuttle B. Big Data in Accounting // Accounting Horizons.
— 2015. — p. 381–396.
5. Sutherland A. Data Analytics for Auditors. — London: Routledge, 2019. — 198 p.
6. Appelbaum D., Kogan A. Analytics and Big Data in Auditing // Journal of
Information Systems. — 2017. — p. 45–67.
7. ICAEW. Artificial Intelligence and the Future of Accountancy. — London, 2020.
— 56 p.
8. OECD. Digital Economy Outlook 2021. — Paris: OECD Publishing, 2021. — 312
p.
9. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi. Raqamli iqtisodiyot rivoji bo‘yicha
hisobot. — Toshkent, 2022. — 74 b.
10. World Bank. Digital Development Report 2023. — Washington, 2023. — 280 p.
