ANIRIDIYA: GENETIK KELIB CHIQISHI, PATOGENEZI, KLINIK KECHISHI, ASORATLARI VA ZAMONAVIY DAVOLASH HAMDA PROFILAKTIKA YONDASHUVLARI

Authors

  • Sodiqov Muhammad Yusuf Alisher o‘g‘li Author
  • Akbarova Barchinoy Baqiyevna Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: aniridiya, PAX6 geni, autosom-dominant meros, genotip– fenotip, glaukoma, aniridik keratopatiya.

Abstract

Annotatsiya. Aniridiya ko‘zning rangli pardasi (iris)ning to‘liq yoki qisman 
tug‘ma rivojlanmasligi bilan tavsiflanadigan kam uchraydigan, ammo klinik jihatdan 
og‘ir kechuvchi irsiy kasallikdir. Kasallikning asosiy sababi 11-xromosomaning 11p13 
lokusida  joylashgan  PAX6  genidagi  mutatsiyalar  bilan  bog‘liq  bo‘lib,  ushbu  gen 
ko‘zning embrional rivojlanishida markaziy regulyator vazifasini bajaradi. Aniridiya 
nafaqat iris yetishmovchiligi, balki retina, kornea, linza va optik nervning rivojlanish 
nuqsonlari bilan ham kechadi. Mazkur maqolada Osiyo, Rossiya, Hindiston, AQSh va 
Yevropa olimlari tomonidan olib borilgan fundamental va klinik tadqiqotlar asosida 
aniridiyaning  genetik  kelib  chiqishi,  patogenezi,  klinik  kechishi,  asoratlari  hamda 
zamonaviy davolash va profilaktika yondashuvlari chuqur tahlil qilindi. 

References

Foydalanilgan adabiyotlar.

1. Abouzeid, H., Youssef, M. A., ElShakankiri, N., & Youssef, A. (2009). Aniridia:

Clinical features and management. Ophthalmology, 116(4), 720–725.

2. Alekseeva, E. A., Petrova, N. V., & Ivanov, V. I. (2016). Molecular genetics of

aniridia. Russian Journal of Genetics, 52(3), 245–253.

3. Davis, L. K., Meyer, K. J., & Rudd, D. S. (2008). Pax6 dosage effects on eye

development. Human Genetics, 123(3), 227–238.

4. Eden, U., Riise, R., & Tornqvist, K. (2008). Corneal changes in congenital aniridia.

British Journal of Ophthalmology, 92(4), 492–497.

5. Gehring, W. J. (2001). The genetic control of eye development. Zoology, 104(3–4),

171–183.

6. Glaser, T., Walton, D. S., & Maas, R. L. (1992). Genomic structure and mutations

of PAX6. Nature Genetics, 2(3), 232–239.

7. Gregory-Evans, C. Y., Wang, X., Wasan, K. M., et al. (2014). Genotypic and retinal

phenotypic characterization of aniridia. Investigative Ophthalmology & Visual

Science, 55(4), 2424–2433.

8. Grønskov, K., Olsen, J. H., & Sand, A. (2014). Epidemiology of aniridia. Acta

Ophthalmologica, 92(2), 109–114.

9. Hanson, I. M., Fletcher, J. M., & Jordan, T. (1999). Mutations of the PAX6 gene.

Human Molecular Genetics, 8(3), 415–422.

10. Hingorani, M., Hanson, I., & van Heyningen, V. (2012). Aniridia. European

Journal of Human Genetics, 20(10), 1011–1017.

11. Jafari, A. K., & Ahmedzadeh, A. (2015). A clinical and genetic review of aniridia.

Journal of Ophthalmic Genetics, 36(2), 87–95.

12. Kim, J. H., Park, S. Y., & Lee, H. J. (2025). Corneal organoid model of aniridia-

associated keratopathy. BMC Ophthalmology, 25, 47.

13. Lauderdale, J. D., Wilensky, J. S., & Oliver, E. R. (2000). Pax6 expression and eye

development. Development, 127(19), 4223–4233.

14. Lee, H., & Colby, K. A. (2013). Clinical aspects of aniridia. Seminars in

Ophthalmology, 28(5–6), 306–312.

15. Nelson, L. B., Spaeth, G. L., & Nowinski, T. S. (1984). Aniridia: A review. Survey

of Ophthalmology, 28(6), 621–642.

16. Prosser, J., & van Heyningen, V. (1998). PAX6 mutations reviewed. Human

Mutation, 11(2), 93–108.

17. Shortt, A. J., Secker, G. A., & Lomas, R. J. (2014). Stem cell therapy for corneal

disease. Stem Cells, 32(4), 1033–1044.

18. Singh, D., & Verma, A. (2008). Aniridia. eMedicine.

19. Tzoulaki, I., White, I. M., & Hanson, I. M. (2005). PAX6 mutations and phenotype.

Investigative Ophthalmology & Visual Science, 46(4), 1248–1256.

20. van Heyningen, V., & Williamson, K. A. (2002). PAX6 in eye development. Human

Molecular Genetics, 11(10), 1161–1167.

21. Zhang, X., Liu, Y., Wang, Y., et al. (2024). Genetic analysis of aniridia in Chinese

patients. BMC Ophthalmology, 24, 112.

22. Grant, W. M., & Walton, D. S. (1974). Progressive changes in congenital aniridia.

Archives of Ophthalmology, 92(6), 434–438.

23. Eden, U., Riise, R., Tornqvist, K., & Jensen, H. (2008). Cataract and keratopathy in

congenital aniridia. British Journal of Ophthalmology, 92(4), 492–497.

24. Kim, J. H., Park, S. Y., Lee, H. J., et al. (2025). Patient-derived corneal organoid

model reveals metabolic alterations in aniridia-associated keratopathy. BMC

Ophthalmology, 25, 47.

25. Shortt, A. J., Secker, G. A., Munro, P. M., et al. (2014). Characterization of aniridia-

related limbal stem cell deficiency. Stem Cells, 32(4), 1033–1044.

Published

2026-04-08

How to Cite

Sodiqov Muhammad Yusuf Alisher o‘g‘li, & Akbarova Barchinoy Baqiyevna. (2026). ANIRIDIYA: GENETIK KELIB CHIQISHI, PATOGENEZI, KLINIK KECHISHI, ASORATLARI VA ZAMONAVIY DAVOLASH HAMDA PROFILAKTIKA YONDASHUVLARI . TADQIQOTLAR, 83(4), 309-313. http://journalss.org/index.php/tad/article/view/24244