KIBERMAKONDA SODIR ETILGAN FIRIBGARLIKLARDAN JABRLANGAN SHAXSLARNING KRIMINOLOGIK TAVSIFI
Keywords:
Kalit so‘zlar: kibermakon, kiberfiribgarlik, kriminologik tavsif, jabrlanuvchi shaxs, viktimologiya, viktimologik omillar, raqamli viktimologiya, axborot xavfsizligi, ijtimoiy-demografik xususiyatlar, psixologik omillar, kiberjinoyat, profilaktika, ijtimoiy muhandislik, big data, sun’iy intellektAbstract
Annotatsiya. Mazkur maqolada kibermakonda sodir etilgan firibgarlik
jinoyatlaridan jabrlangan shaxslarning kriminologik tavsifi kompleks tarzda tahlil
qilingan. Tadqiqot davomida jabrlanuvchilarning ijtimoiy-demografik va psixologik
xususiyatlari o‘rganilib, ularning viktimologik portreti shakllantirilgan. Shuningdek,
kibermakonda firibgarlik jinoyatlarining o‘ziga xos xususiyatlari, ularning sodir etilish
mexanizmlari hamda jabrlanuvchilarning jinoyatga duchor bo‘lishiga ta’sir etuvchi
asosiy omillar aniqlangan. Maqolada jabrlanuvchilarning yosh, ijtimoiy mavqe,
axborot savodxonligi darajasi kabi mezonlar asosida tasnifi amalga oshirilgan hamda
ularning psixologik xususiyatlari — ishonuvchanlik, shoshqaloqlik va axborotni
tekshirmaslik kabi jihatlar ilmiy asosda yoritilgan. Bundan tashqari, viktimologik
omillar, jumladan axborot xavfsizligi qoidalariga rioya qilmaslik, shaxsiy
ma’lumotlarni oshkor etish va ijtimoiy tarmoqlardagi ortiqcha faollikning salbiy
oqibatlari tahlil etilgan.
References
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Yarochkin V.I. Kiberjinoyatchilik asoslari. – Moskva: Akademiya, 2018. – 256 b.
2. Grabosky P. Cybercrime: The Nature and Impact of Computer Crime. – London:
Routledge, 2016. – 192 p.
3. Wall D.S. Cybercrime: The Transformation of Crime in the Information Age. –
Cambridge: Polity Press, 2015. – 240 p.
4. Leukfeldt E.R., Yar M. Cybercrime and Cybervictimization: An Introduction. –
London: Routledge, 2020. – 210 p.
5. Holt T.J., Bossler A.M., Seigfried-Spellar K.C. Cybercrime and Digital Forensics:
An Introduction. – New York: Routledge, 2018. – 310 p.
6. Akhmedov B.A. Kiberjinoyatlar va ularga qarshi kurashish muammolari. –
Toshkent: TDYU nashriyoti, 2021. – 180 b.
7. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi. – Toshkent: Adolat, 2023.
8. O‘zbekiston Respublikasi “Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent,
2003 (oxirgi o‘zgartirishlar bilan).
9. O‘zbekiston Respublikasi “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonuni. –
Toshkent, 2019.
10. European Union. General Data Protection Regulation (GDPR). – Brussels, 2016.
11. INTERPOL. Global Cybercrime Report. – Lyon, 2022.
12. UNODC (United Nations Office on Drugs and Crime). Comprehensive Study on
Cybercrime. – Vienna, 2021.
13. Anderson R. Security Engineering: A Guide to Building Dependable Distributed
Systems. – New York: Wiley, 2020. – 640 p.
14. Kaspersky Lab. Cybersecurity and Cybercrime Statistics Report. – 2023.
15. Cisco. Annual Cybersecurity Report. – 2022.
