FARG’ONA VILOYATIGA INTRADUKSIYA QILINGAN YALPIZDOSHLAR ( LAMIACEACE) OILASINING DORIVOR O’SIMLIKLARI VA ULARNING BIOEKOLOGIK XUSUSIYATLARI
Keywords:
Kalit so’zlar: Ekspektorant, Mentol, Yalpizli vanna, Diuretik, Mutagen, Antimikrob, Sitotoksik, Menton birikma, Antioksidant, Kognitiv.Abstract
ANNOTATSIYA
Yalpizdoshlar— ikki pallali oʻsimliklar sinfiga mansub boʻlib, oʻzining efir
moylariga boyligi va dorivor xususiyatlari bilan ajralib turuvchi eng yirik oilalardan
biridir. Dunyo boʻylab ushbu oilaning 236 turkumi va 7000 dan ortiq turi mavjud.
Oilaning eng asosiy turkumlari Mentha (Yalpiz), Mentha longifolia (Oqbosh yalpiz)
va Mentha asiatica ,Mentha Piperita ( Qalampir yalpiz) Mentha arvensis keng
tarqalgan. Oila vakillarining introduksiyasi — bu begona floraga mansub bo‘lgan,
iqtisodiy va dorivor jihatdan qimmatli o‘simlik turlarini yangi iqlim sharoitlariga
moslashtirish va madaniylashtirish jarayonidir. O‘zbekiston sharoitida bu oila
vakillarini introduksiya qilish bo‘yicha boy tajriba mavjud. Lamiaceae oilasining
aksariyat vakillari O‘rta dengiz bo‘yi, Janubiy Yevropa va Markaziy Osiyoning tog‘li
hududlaridan kelib chiqqan. Introduksiya qilingan turlar
(masalan, Lavanda, Rozmarin, Melissa) O‘zbekistonning keskin kontinental
iqlimiga, ya’ni yozning issig‘iga va qishning sovuqlariga chidamliligi bo‘yicha
sinovdan o‘tkaziladi
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Islomov A. (2019). O‘zbekiston Qishloq Xo‘jaligi Ilmiy Jurnali, 2(18), 35-40.
2. Jumaniyozov Sh., 2020, Tuproqshunoslik va Agroekologiya
3. Smith va Johnson, 2017, European Journal of Plant Ecology.
4. Meyer va kol., 2018, Journal of European Botany.
5. Bakkali, F., Averbeck, S., Averbeck, D., & Idaomar, M. (2008). Biological effects
of essential oils – A review. Food and Chemical Toxicology, 46(2), 446–475.
6. Cole, T. C., Hilger, H. H., & Stevens, P. F. (2019). Lamiaceae Phylogeny Poster.
Berlin, Germany: Freie Universität Berlin.
7. Harley, R. M., Atkins, S., Budantsev, A. L., Cantino, P. D., Conn, B. J., Grayer,
Ryding, O. (2004). Lamiaceae. In K. Kubitzki (Ed.), The Families and Genera of
Vascular Plants (Vol. 7, pp. 167–275). Springer-Verlag.
8. Karpiński, T. M. (2020). Essential oils of Lamiaceae family plants as antifungal
agents. Molecules, 25(8), 1925.
9. Lawrence, B. M. (2006). Mint: The genus Mentha. CRC Press.
10. Petrova, 2017, European Journal of Plant Protection.
