KO‘CHMANCHI O‘ZBEKLARNING MOVAROUNNAHRGA KIRIB KELISHI VA ULARNING O‘ZBEK ETNOSIGA TA’SIRI MASALALARI

Abstract

ANNOTATSIYA 
  Mazkur  maqolada  ko‘chmanchi  o‘zbeklarning  Movarounnahr  hududiga  kirib 
kelishi hamda ularning o‘zbek etnosining shakllanishiga ko‘rsatgan ta’siri masalalari 
akademik  Ahmadali  Asqarov  ilmiy  qarashlari  asosida  tahlil  qilinadi.  Olimning 
“O‘zbek  xalqining  etnogenezi  va  etnik  tarixi”  hamda  boshqa  fundamental 
tadqiqotlariga  tayangan  holda,  o‘zbek  xalqi  shakllanishining  ko‘p  bosqichli  va 
murakkab jarayon ekani yoritiladi. 
Asqarovning ilmiy konsepsiyasiga ko‘ra, o‘zbek etnosi qadimgi Movarounnahr 
hududida yashagan o‘troq dehqonchilik madaniyatlari asosida shakllanib, keyinchalik 
turkiy  ko‘chmanchi  qabilalar,  xususan  Dashti  Qipchoqdan  kirib  kelgan  o‘zbek 
urug‘lari  bilan  etnik  jihatdan  uyg‘unlashgan.  Bu  jarayon  XV–XVI  asrlarda 
Shayboniylar davrida yanada jadallashgan bo‘lib, etnik integratsiya natijasida “o‘zbek” 
etnonimi umumlashgan. 
Tadqiqotda  ko‘chmanchi  o‘zbeklarning  Movarounnahrga  kirib  kelishi  bosib 
olish  emas,  balki  mahalliy  aholi  bilan  madaniy  va  etnik  sintez  jarayoni  sifatida 
baholanadi. Natijada o‘zbek xalqining zamonaviy etnik qiyofasi shakllangan bo‘lib, 
unda  qadimgi  sug‘diy,  baqtriy  va  xorazmiy  madaniyatlar  hamda  turkiy  qabilalar 
unsurlari uyg‘unlashgan. 
Shuningdek,  maqolada  ko‘chmanchi  unsurlarning  til,  madaniyat,  xo‘jalik  va 
siyosiy  tizimga  ta’siri  ham  ilmiy  asosda  yoritiladi.  Asqarovning  arxeologik  va 
etnologik  tadqiqotlari  o‘zbek  xalqining  kelib  chiqishini  faqat  ko‘chmanchilar  bilan 
bog‘lash  noto‘g‘ri  ekanini,  aksincha,  mahalliy  sivilizatsiya  asosiy  omil  bo‘lganini 
isbotlaydi.