O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA YAIM DINAMIKASINI TREND, MAVSUMIYLIK VA TASODIFIY KOMPONENTLAR ASOSIDA PROGNOZLASH
Keywords:
Kalit so’zlar: Vaqt qatorlari, trend, mavsumiylik, tasodifiy komponent, prognozlash, dinamik qator, additiv model, multiplikativ model, trend ekstrapolyatsiyasi, ekonometrika, statistik modellashtirish, harakatlanuvchi o‘rtacha.Abstract
Annotatsiya: Mazkur maqolada trendga ega, mavsumiy va tasodifiy
jarayonlarni prognozlash masalalari vaqt qatorlari tahlili asosida o‘rganiladi.
Tadqiqotning asosiy maqsadi iqtisodiy ko‘rsatkichlarning vaqt davomida o‘zgarish
qonuniyatlarini aniqlash hamda ularni prognozlashning samarali usullarini tahlil
qilishdan iborat. Vaqt qatorlari iqtisodiy jarayonlarning dinamikasini aks ettiruvchi
muhim statistik vosita bo‘lib, ular orqali ko‘rsatkichlarning umumiy rivojlanish
yo‘nalishi (trend), davriy takrorlanadigan o‘zgarishlari (mavsumiylik) va tasodifiy
tebranishlari aniqlanadi.
Maqolada vaqt qatorlarining asosiy tarkibiy qismlari ilmiy jihatdan yoritilib,
trendni aniqlashda chiziqli model, mavsumiylikni baholashda additiv va multiplikativ
yondashuvlar ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, prognozlashning zamonaviy usullari,
jumladan trend ekstrapolyatsiyasi, harakatlanuvchi o‘rtacha va ekonometrik modellar
tahlil qilingan.
Amaliy qismda rasmiy statistik ma’lumotlar asosida iqtisodiy ko‘rsatkichlar
tahlil qilinib, ularning kelajakdagi qiymatlari prognoz qilingan. Tadqiqot natijalari
iqtisodiy jarayonlarni prognozlashda vaqt qatorlari tahlilining muhim ahamiyatga ega
ekanligini ko‘rsatadi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar
Gujarati, D.N. Basic Econometrics. – New York: McGraw-Hill, 2004.
Wooldridge, J.M. Introductory Econometrics: A Modern Approach. –
Boston: Cengage Learning, 2016.
Box, G.E.P., Jenkins, G.M., Reinsel, G.C. Time Series Analysis: Forecasting
and Control. – New York: Wiley, 2015.
Hamilton, J.D. Time Series Analysis. – Princeton: Princeton University Press,
1994.
Chatfield, C. The Analysis of Time Series: An Introduction. – Boca Raton:
CRC Press, 2016.
Hyndman, R.J., Athanasopoulos, G. Forecasting: Principles and Practice. –
OTexts, 2021.
Shodmonov, Sh., G‘afurov, U. Iqtisodiyot nazariyasi. – Toshkent: Iqtisod-
Moliya, 2010.
O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. Rasmiy statistik ma’lumotlar. –
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Statistik byulletenlar. –
Jahon banki (World Bank). O‘zbekiston bo‘yicha ma’lumotlar bazasi. –
Raximova Umida Ziyadullayevna Foreign Strategic Approaches to Optimizing
the Innovative System of Regionalism. American Journal of Economics and
Business Management. Vol. 8 Issue 4 | pp. 1652-1658 | ISSN: 2576-5973
(08.00.00, OAK Rayosatining 2024-yil 28-avgustdagi 360-son qarori)
Raximova Umida Ziyadullayevna. “Turizm infratuzilmasini innovatsion
rivojlantirishdagi asosiy manbalar tahlili”. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil. Ilmiy
elektron jurnal. 7-son, iyul, 2024y.
Raximova Umida Ziyadullayevna. Turizm infratuzilmasining hozirgi holati.
SERVIS jurnali, №4. 2024 й. (08.00.00; №20).
Raximova Umida Ziyadullayevna Mintaqada milliy turizmni innovasion
rivojlanish tendensiyalari va barqarorligi tahlili. Journal of Science and
education in agriculture. March 2025. Volume 3, Issue 3
Raximova Umida Ziyadullayevna. Mintaqa turizmi infrаtuzilmаsini innаvаtsiоn
rivоjlаntirish strаtеgiyаlаri. “Raqamli iqtisodiyot” ilmiy-elektron jurnali | 11-
son. 1867-1877. 2025.
U. Z. Raximova. Turizm sohasini rivojlanishida turistik firma va tashkilotlarning
ahamiyati. Academic Research in Educational Sciences. ISSN: 2181-1385
Volume 5 | Issue 5 | 2024.
U. Z. Raximova. The role of mathematics in the development of the tourism
industry. // “Экономика и социум” халқаро журнали. – 2024 - №4(119).
(11.00.00; №11).
