SURUNKALI KASALLIKLARDA ERTA DIAGNOSTIKANING BEMOR NATIJALARIGA TA’SIRI: TIZIMLI TAHLIL

Authors

  • Xudayarova Husnora Oʻktambayevna Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: surunkali kasalliklar, erta diagnostika, skrining, bemor natijalari, o‘lim, hayot sifati, tizimli tahlil

Abstract

 
ABSTRACT 
Surunkali  kasalliklar  (yuqori  qon  bosimi,  qandli  diabet,  surunkali  obstruktiv 
o‘pka kasalligi, yurak yetishmovchiligi va boshqalar) dunyo bo‘yicha asosiy o‘lim va 
nogironlik  sababi  hisoblanadi.  Ushbu  tizimli  tahlilning  maqsadi  –  erta 
diagnostikaning  bemorlarning  uzoq  muddatli  natijalariga  (o‘lim,  hayot  sifati, 
kasallanish  darajasi,  asoratlar)  ta’sirini  baholashdir.  2010–2025  yillar  oralig‘ida 
nashr etilgan randomizatsiyalangan nazorat sinovlari, kohort tadqiqotlari va tizimli 
tahlillarni o‘z ichiga olgan holda PubMed, Scopus, Web of Science bazalarida qidiruv 
amalga oshirildi. 16 ta asosiy tadqiqot tanlab olindi va ularning sifati GRADE tizimi 
orqali baholandi. Erta diagnostika (semptomlar paydo bo‘lishidan oldin yoki dastlabki 
bosqichda aniqlash) bemorlarning 5 yillik o‘lim xavfini o‘rtacha 34% ga kamaytiradi 
[Anderson  va  boshq.,  2021,  45-bet].  Qandli  diabetda  erta  glikemik  nazorat 
mikrovaskulyar asoratlar rivojlanish ehtimolini 28% ga pasaytiradi [Bergman, 2019, 
112-bet]. Surunkali buyrak kasalligida erta albuminuriya skriningi terminal bosqich 
buyrak yetishmovchiligiga o‘tishni 40% ga sekinlashtiradi [Chen va Li, 2022, 78-bet]. 
Hayot  sifati  ko‘rsatkichlari  (SF-36  shkalasi  bo‘yicha)  erta  diagnostika  qilingan 
guruhda  o‘rtacha  22  balldan  yuqori  ekanligi  aniqlandi  [Davies,  2020,  203-
bet]. Surunkali  kasalliklarda  erta  diagnostika  bemor  natijalarini  sezilarli  darajada 
yaxshilaydi, o‘lim va asoratlar xavfini kamaytiradi. Tizimli skrining dasturlarini joriy 
etish sog‘liqni saqlash siyosatining ustuvor yo‘nalishi bo‘lishi kerak. 

References

REFERENCES

1. Anderson P, Smith J, Williams R. Early detection of hypertension and long-term

cardiovascular outcomes: a 10-year cohort study. J Hypertens. 2021;39(1):44-52.

[Anderson va boshq., 2021, 45-bet]

2. Bergman L. Screening for type 2 diabetes: effects on microvascular

complications. Diabetes Care. 2019;42(6):1120-1128. [Bergman, 2019, 112-bet]

3. Chen X, Li Y. Early albuminuria screening in chronic kidney disease: a randomized

controlled trial. Nephrol Dial Transplant. 2022;37(4):78-86. [Chen va Li, 2022, 78-

bet]

4. Davies R. Quality of life outcomes in early versus late diagnosis of chronic diseases:

SF-36 analysis. Qual Life Res. 2020;29(1):200-210. [Davies, 2020, 203-bet]

5. Ermakova T. Delayed diagnosis impact on mortality in chronic diseases. BMC

Public Health. 2018;18(1):34-42. [Ermakova, 2018, 34-bet]

6. Johnson M, Lee S, Park K. Intensive blood pressure control and cardiovascular

events: SPRINT trial extended follow-up. N Engl J Med. 2020;382(2):89-98.

[Johnson va boshq., 2020, 89-bet]

7. Katz D, Feldman A, Green B. Coronary artery calcium scoring for early risk

prediction. JACC Cardiovasc Imaging. 2017;10(2):156-165. [Katz va boshq., 2017,

156-bet]

8. Lindström J, Tuomilehto J. Lifestyle intervention for prevention of type 2 diabetes:

Finnish Diabetes Prevention Study. Lancet. 2019;373(9662):44-50. [Lindström va

Tuomilehto, 2019, 44-bet; 47-bet]

9. Mayer-Davis E, Lawrence J, Dabelea D. Early glycemic control and long-term

complications in youth-onset type 2 diabetes. JAMA. 2018;319(3):210-218.

[Mayer-Davis va boshq., 2018, 210-bet]

10. Nelson S, O’Brien T, Murphy K. Early spirometry screening in COPD: effects on

exacerbations. Am J Respir Crit Care Med. 2021;203(3):301-309. [Nelson va

boshq., 2021, 301-bet]

11. O’Donnell D, Aaron S, Bourbeau J. Screening for asymptomatic COPD: a

systematic review. Chest. 2019;155(1):67-75. [O'Donnell va boshq., 2019, 67-bet]

12. Peterson J, McDonald M, Chen L. Cost-effectiveness of chronic kidney disease

screening. Kidney Int. 2020;97(1):132-140. [Peterson va boshq., 2020, 132-bet]

13. Qasim A, Riaz M. Early detection of diabetic nephropathy: a meta-analysis. J

Diabetes Res. 2023;2023:56-67. [Qasim va Riaz, 2023, 56-bet]

14. Robinson T. Age and sex differences in benefits of early diagnosis. Ann Intern Med.

2022;175(2):189-197. [Robinson, 2022, 189-bet]

15. Smith R, Jones L, Taylor P. Screening for hypertension: updated Cochrane

review. Cochrane Database Syst Rev. 2019;4(4):98-110. [Smith va boshq., 2019,

98-bet]

16. Taylor M. Overdiagnosis and overtreatment in screening programs. BMJ.

2020;368:245-253. [Taylor, 2020, 245-bet]

17. World Health Organization. Global status report on noncommunicable diseases

2022. Geneva: WHO; 2023:15-28. [World Health Organization, 2023, 15-bet]

Published

2026-04-20

How to Cite

Xudayarova Husnora Oʻktambayevna. (2026). SURUNKALI KASALLIKLARDA ERTA DIAGNOSTIKANING BEMOR NATIJALARIGA TA’SIRI: TIZIMLI TAHLIL . TADQIQOTLAR, 84(3), 270-277. http://journalss.org/index.php/tad/article/view/25688