GASTRULYATSIYA XILLARI, LANSETNIKDA GASTRULYATSIYA JARAYONLARI, BALIQLARDA, QUSHLARDA, SUT EMIZUVCHILARDA GASTRULYATSIYA JARAYONLARINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: gastrulyatsiya, embrional rivojlanish, ektoderma, mezoderma, endoderma, invaginatsiya, epiboliya, involyutsiya, lansetnik, baliqlar, qushlar, sut emizuvchilar, blastodisk, morfogenez, hujayra migratsiyasi, ontogenez, differensiyalanish.Abstract
Annotatsiya: Mazkur maqolada gastrulyatsiya jarayoni, uning asosiy turlari
hamda turli hayvonlar — xususan, lansetnik, baliqlar, qushlar va sut emizuvchilarda
kechadigan gastrulyatsiya jarayonlarining o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilinadi.
Gastrulyatsiya embrional rivojlanishning muhim bosqichi bo‘lib, unda uchta asosiy
urug‘ qavati — ektoderma, mezoderma va endoderma shakllanadi. Lansetnikda
gastrulyatsiya oddiy invaginatsiya orqali kechsa, baliqlarda epiboliya va involyutsiya
jarayonlari ustunlik qiladi. Qushlarda blastodisk tuzilishi tufayli murakkab
morfogenetik harakatlar kuzatiladi, sut emizuvchilarda esa gastrulyatsiya
implantatsiya bilan chambarchas bog‘liq holda rivojlanadi. Ushbu jarayonlarning
evolyutsion va funksional ahamiyati ilmiy asosda yoritib berilgan.
References
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Gilbert, S. F. (2019). Developmental Biology (12‑chi nashr). Sinauer Associates.
2. Wolpert, L., & Tickle, C. (2018). Principles of Development (6‑chi nashr). Oxford
University Press.
3. Solnica‑Krezel, L., & Sepich, D. S. (2019). Gastrulation: From Cells to Embryo.
Annual Review of Cell and Developmental Biology, 35(1), 287–310.
4. Kimmel, C. B., Ballard, W. W., Kimmel, S. R., Ullmann, B., & Schilling, T. F.
(2015). Stages of embryonic development of the zebrafish. Developmental
Dynamics, 244(3), 290–310.
5. Moore, K. L., & Persaud, T. V. N. (2020). The Developing Human: Clinically
Oriented Embryology (11‑chi nashr). Elsevier.
6. Romanoff, A. L. (2016). The Avian Embryo: Structural and Functional
Development. Macmillan.
7. Copp, A. J., & Greene, N. D. E. (2019). Genetics and development of neural tube
defects. Journal of Pathology, 247(5), 787–797.
8. Richardson, R., Lehmann, R. (2016). Mechanisms guiding primordial germ cell
migration: Strategies from different organisms. Nature Reviews Genetics, 17(1),
15–30.
9. Gilbert, S. F., Barresi, M. J. F., & Blake, J. et al. (2018). Developmental Biology
Essentials (1‑chi nashr). Oxford University Press.
10. De Robertis, E. M., & Kuroda, H. (2018). Dorsal–ventral patterning and neural
induction in Xenopus embryos. Cold Spring Harbor Perspectives in Biology, 10(5),
a032284.