ORFOEPIYA ME’YORLARI VA ULARNING OMMAVIY NUTQDA BUZILISHI

Authors

  • Mirzakalonova Xurshida Xakimjonovna Author
  • Jo’raboyeva Xolisxon Jahongir qizi Author

Keywords:

Kalit so’zlari: Orfoepiya,adabiy til me’yorlari, to’g’ri talaffuz, ommoviy nutiq, fonetik buzilish urg’u qoidalari,assimiliyatsiyasi,til madaniyati,nutq madaniyati., Ключевые слова: орфоэпия, нормы литературного языка, правильное произношение, массовая речь, фонетические нарушения, правила ударения, ассимиляция, языковая культура, культура речи., Keywords: orthoepy, literary language norms, correct pronunciation, mass speech, phonetic violations, stress rules, assimilation, language culture, speech culture.

Abstract

Annotatsiya. Ushbu maqolada o’zbek tilidagi orfoepiya me’yorlari, ularning tilga oid, tilshunoslikka tegishli va zamonaviy ommaviy nutqda buzilishi masalalari yoritilgan. Orfoepiyaning fonetik, fonologik va orfografik qonuniyatlaarga tayanadigan me’yorlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Maqolada ommaviy axborot vositalari, ijtimoiy tarmoqlar va og’zaki nutq amaliyotida uchrayotgan talaffuz xatolari – unli va unli tovushlarning o’zining aniq, to’liq talaffuz xususiyatini yo’qotib, betaraf holga o’tishi, ortiqcha tovush qo’shilishi,urg’uning buzilishi va shevalar ta’sirida sodir bo’ladigan o’zgarishlar atroflicha o’rganilgan.Shuningdek, me’yor buzilishining ijtimoiy va ta’limiy sabablari tahlil etilib,orfoepik savodxonlikni oshirish bo’yicha ilmiy xulosalar berilgan.Tadqiqot natijalari orfoepiyaning umumiy til madaniyatidagi o’rni yuqori ekanini ko’rsatadi.

Аннотация. В данной статье рассматриваются орфоэпические нормы узбекского языка, вопросы их лингвистической природы, а также проблемы нарушения данных норм в современном массовом дискурсе. С научной точки зрения проанализированы орфоэпические нормы, опирающиеся на фонетические, фонологические и орфографические закономерности. В статье подробно изучаются произносительные ошибки, встречающиеся в средствах массовой информации, социальных сетях и устной речевой практике, такие как утрата четкой и полной артикуляции гласных и согласных звуков, их нейтрализация, добавление лишних звуков, нарушение ударения и изменения, происходящие под влиянием диалектов. Кроме того, проанализированы социальные и образовательные причины нарушения норм, а также представлены научные выводы по повышению уровня орфоэпической грамотности. Результаты исследования подтверждают значимость орфоэпии в системе общей языковой культуры.

Abstract. This article examines the orthoepic norms of the Uzbek language, their linguistic and theoretical foundations, as well as issues related to their violation in contemporary mass discourse. The study provides a scientific analysis of orthoepic norms based on phonetic, phonological, and orthographic principles. It explores pronunciation errors commonly observed in mass media, social networks, and oral speech practices, including the loss of clear and complete articulation of vowels and consonants, sound neutralization, insertion of extra sounds, stress misplacement, and changes caused by dialectal influence. In addition, the social and educational factors contributing to norm violations are analyzed, and scholarly conclusions are presented regarding the improvement of orthoepic literacy. The research findings highlight the significant role of orthoepy in the overall culture of language use.

Published

2025-12-16

How to Cite

ORFOEPIYA ME’YORLARI VA ULARNING OMMAVIY NUTQDA BUZILISHI. (2025). ILMIY TADQIQOTLAR VA YANGI OLAM, 2(1), 57-63. https://journalss.org/index.php/ito/article/view/10540