AKNE KASALLIGI KELIB CHIQISHINING NAZARIY ASOSLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: akne vulgaris, gormonal disbalans, androgenlar, sebatsial bezlar, follikulyar keratinizatsiya, genetik moyillik, irsiy omillar, Cutibacterium acnes, mikrobiom, immunitet, yallig‘lanish mediatorlari, sitokinlar, multifaktorli yondashuv, o‘smir dermatologiyasi, teri kasalliklari, profilaktika, davolash strategiyalari, stress ta’siri, dieta ta’siri, surunkali kasallikAbstract
Annotatsiya: Ushbu tezisning maqsadi — akne kasalligining kelib chiqish nazariy asoslarini o‘rganish va uning rivojlanish mexanizmlarini ilmiy asosda tahlil qilishdir. Ishning asosiy g‘oyasi shundan iboratki, akne kasalligi multifaktorial tabiatga ega bo‘lib, uning kelib chiqishida gormonal, genetik, mikrobiologik va immunologik omillar birgalikda ta’sir ko‘rsatadi. Nazariy yo‘nalish jihatidan ish gormonal disbalans, oilaviy moyillik, teri mikroflorasi va immun javobning kasallikdagi roli kabi nazariy asoslarni o‘z ichiga oladi. Ish orqali akne kasalligining kelib chiqish sabablari va uni oldini olish bo‘yicha nazariy bilimlarni chuqurlashtirishga erishiladi. Akne vulgaris — dunyo bo‘ylab millionlab yoshlar va kattalar orasida uchraydigan surunkali pilosebasey qurilma yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, uning patogenezi murakkab va ko‘p omilli ekanligi zamonaviy tadqiqotlar bilan tasdiqlangan. Chet el olimlarining fikricha, akne rivojlanishi bir nechta asosiy nazariy yo‘nalish orqali izohlanadi: gormonlar ta’siri, genetik moyillik, mikrobiomning o‘zgarishi va yallig‘lanish jarayonlari. Sebatsial bezlarning ortiqcha faoliyati, ayniqsa androgenlar (masalan, DHT), sebum ishlab chiqarishni kuchaytiradi va follikulyar mikrokomedonning shakllanishiga olib keladi. Shu bilan birga, genetik tadqiqotlar aknening oilaviy moyilligini ko‘rsatadi va bir qancha gen polimorfizmlari, jumladan androgen retseptoriga taalluqli genlar kasallik rivojlanishiga ta’sir qilishi mumkinligi aniqlangan. Ekspertlar shuningdek teri mikrobiomining roli ustida turli tahlillar olib bormoqda: Cutibacterium acnes (sobiq Propionibacterium acnes) subtiplarining faoliyati va mikrobiom dysbiozi immun javobni aktivlashtirishi va yallig‘lanishni kuchaytirishi mumkinligi ilgari surilgan.
