MO‘G‘ULLARNING MOVAROUNNAHRNI BOSIB OLISHI
Keywords:
Kalit so‘zlar: Mo‘g‘ul bosqini, Movarounnahr, Chingizxon, Xorazmshohlar, O‘tror voqeasi, Buxoro, Samarqand, shahar vayronagarchiligi, sug‘orish tizimi, demografik yo‘qotishlar, Chig‘atoy ulusi, Temuriylar davri, Markaziy Osiyo tarixi, Ключевые слова: Монгольское завоевание, Мовароуннахр, Чингисхан, Хорезмшахи, Отрарский инцидент, Бухара, Самарканд, разрушение городов, ирригационная система, демографические потери, Чагатайский улус, эпоха Тимуридов, история Центральной Азии, Keywords: Mongol invasion, Mavarannahr, Genghis Khan, Khorezmshahs, Otrar incident, Bukhara, Samarkand, destruction of cities, irrigation system, demographic losses, Chagatai ulus, Timurid era, Central Asian history.Abstract
Maqola XIII asr boshlarida Chingizxon boshchiligidagi mo‘g‘ul bosqinining Movarounnahr hududiga ta’sirini o‘rganadi. Xorazmshohlar davlati ichki ziddiyatlari va diplomatik xatolari bosqinni osonlashtirgani, O‘tror, Buxoro, Samarqand kabi yirik shaharlarning vayron qilinishi, aholining ommaviy qirg‘inlari va iqtisodiy infratuzilmaning buzilishi kabi jarayonlar batafsil tahlil qilinadi. Shu bilan birga, istiloning uzoq muddatli oqibatlari – demografik yo‘qotishlar, shahar madaniyatining pasayishi, mahalliy boshqaruvning saqlanib qolishi va keyingi asrlarda (ayniqsa Temuriylar davrida) qayta tiklanish jarayonlari ko‘rib chiqiladi. Mo‘g‘ul istilosi nafaqat falokat, balki mintaqa tarixida yangi bosqichning boshlanishi sifatida baholanadi.
Статья посвящена анализу влияния монгольского завоевания под предводительством Чингисхана в начале XIII века на регион Мовароуннахр. Рассматриваются внутренние противоречия Хорезмшахского государства и дипломатические ошибки, облегчившие вторжение, а также разрушение крупных городов (Отрар, Бухара, Самарканд), массовые убийства населения и разрушение экономической инфраструктуры. Вместе с тем освещаются долгосрочные последствия нашествия – демографические потери, упадок городской культуры, сохранение элементов местного управления и последующее восстановление региона в XIV–XV вв., особенно в эпоху Тимуридов. Монгольское завоевание оценивается не только как катастрофа, но и как начало нового этапа в истории региона.
The article examines the impact of the Mongol invasion led by Genghis Khan in the early 13th century on the Mavarannahr region. It analyzes the internal contradictions and diplomatic errors of the Khorezmshah state that facilitated the invasion, as well as the destruction of major cities (Otrar, Bukhara, Samarkand), mass executions of the population, and devastation of economic infrastructure. At the same time, the long-term consequences of the invasion are discussed, including demographic losses, decline of urban culture, preservation of local administrative elements, and the subsequent recovery of the region in the 14th–15th centuries, particularly during the Timurid era. The Mongol conquest is evaluated not only as a catastrophe but also as the beginning of a new stage in the region's history.