SOVET DAVRIDA O‘ZBEKISTON TA’LIM TIZIMI: MAFKURAVIY SIYOSAT VA MILLIY IDENTITET MASALASI
Keywords:
Kalit so‘zlar: sovet ta’lim tizimi, mafkura, milliy identitet, marksizm-leninizm, modernizatsiya, madaniy siyosat.Abstract
Mazkur maqola XX asrda O‘zbekiston hududida shakllangan sovet ta’lim tizimining mafkuraviy asoslari va uning milliy identitet shakllanishiga ko‘rsatgan ta’sirini kompleks tarixiy tahlil qiladi. Tadqiqot doirasida Sovet Ittifoqi davrida amalga oshirilgan ta’lim siyosati, marksistik-lenincha mafkuraning o‘quv dasturlariga integratsiyasi, tarixiy xotiraning qayta talqini hamda “sovet xalqi” konsepsiyasining milliy o‘zlikka ta’siri o‘rganiladi.
Tadqiqot tarixiy-tahliliy, qiyosiy va kontent tahlil metodlari asosida olib borildi. 1920–1991-yillar oralig‘idagi normativ-huquqiy hujjatlar, darsliklar va ta’lim dasturlari tahlil qilinib, mafkuraviy tushunchalarning mazmuniy yo‘nalishi aniqlashtirildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, sovet davrida ta’lim tizimi bir vaqtning o‘zida modernizatsiya vositasi hamda ideologik nazorat mexanizmi sifatida faoliyat yuritgan. Savodxonlik darajasining keskin oshishi, ayollar ta’limining rivojlanishi va ilmiy institutlarning tashkil etilishi ijtimoiy taraqqiyotga xizmat qilgan bo‘lsa-da, milliy tarixning biryoqlama talqini va madaniy qadriyatlarning cheklanishi milliy identitet transformatsiyasiga olib kelgan.
Maqolada sovet ta’lim siyosatining ikki qirrali tabiati ochib beriladi hamda mustaqillikdan keyingi davrda milliy identitetni qayta tiklash jarayoni tarixiy saboq nuqtai nazaridan baholanadi.
References
1. Axmedov, B. (2005). O‘zbekiston ta’lim tarixi: Sovet davri. Toshkent: Sharq.
2. Qodirov, S. (2010). Markaziy Osiyoda sovet ta’lim tizimi va milliy identitet. Toshkent: Fan va Texnologiya.
3. Yo‘ldoshev, T. (2008). Tarix fanini o‘qitish va milliy ong shakllanishi. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti nashriyoti.
4. Rustamov, M. (2015). Sovet davrida pedagogik mafkura va darsliklar tahlili. Samarkand: SamDU.
5. Sharipov, I. (2003). Sovet davrida O‘zbekiston ta’limi: Nazariy va amaliy tahlil. Termiz: Surxondaryo nashriyoti.
6. Allworth, E. A. (1990). The modern Uzbeks: From the fourteenth century to the present: A cultural history. Stanford University Press.
7. Bennigsen, A., & Wimbush, S. E. (1985). Muslim national communism in the Soviet Union: A revolutionary strategy for the colonial world. University of Chicago Press.
8. Fitzpatrick, S. (1979). Education and social mobility in the Soviet Union 1921–1934. Cambridge University Press.
9. Khalid, A. (1998). The politics of Muslim cultural reform: Jadidism in Central Asia. University of California Press.
10. Suny, R. G. (1993). The revenge of the past: Nationalism, revolution, and the collapse of the Soviet Union. Stanford University Press.
