AYIRISH SISTEMASI A’ZOLARINING FUNKSIONAL ANATOMIYASI
Keywords:
Kalit so‘zlar: ayirish sistemasi, buyrak, nefron, glomerulus, Shumlyanskiy–Boumen kapsulasi, Genle qovuzlog‘i, qarama-qarshi oqim mexanizmi, siydik nayi, siydik pufagi, siydik chiqarish kanali, filtratsiya, reabsorbsiya, sekretsiya, homeostaz.Abstract
Anotatsiya. Ayirish sistemasi inson organizmining ichki muhit doimiyligini (homeostaz) ta’minlashda markaziy o‘rin tutadi. Ushbu maqolada ayirish sistemasi a’zolarining – buyraklar, siydik naylari, siydik pufagi va siydik chiqarish kanalining funksional anatomiyasi batafsil yoritiladi. Asosiy e’tibor buyrakning struktura-funksional birligi bo‘lgan nefronning turlari (kortikal va yukstamedullyar), tuzilishi (buyrak tanachasi, proksimal buralma naycha, Genle qovuzlog‘i, distal buralma naycha va yig‘uvchi naycha), gistologik xususiyatlari, filtratsiya, reabsorbsiya va sekretsiya mexanizmlariga qaratilgan. Siydik yo‘llarining morfologik va funksional xususiyatlari, innervatsiyasi, qon ta’minoti va peristaltik harakati ham chuqur tahlil qilinadi. Maqola tibbiyot talabalari, nefrologiya va urologiya mutaxassislariga mo‘ljallangan bo‘lib, ayirish sistemasi nafaqat chiqindilarni chiqarish, balki suv-elektrolit balansi, qon bosimi, kislota-asos muvozanati, eritropoetin ishlab chiqarish va D vitamini faollashuvini regulyatsiya qilishini ta’kidlaydi. Tadqiqot natijalari tizimning integrativ funksiyalarini va klinik ahamiyatini ochib beradi.
References
1. Standring S. Gray’s Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice. 41-nashr. Elsevier, 2015. Betlar 1225–1260.
2. Guyton A.C., Hall J.E. Textbook of Medical Physiology. 13-nashr. Elsevier, 2015. Betlar 305–340.
3. Ahmedov A.G‘. Odam anatomiyasi. Toshkent: Iqtisod-Moliya, 2007. 444 bet.
4. Eshonqulov A.E., Ahmedov Sh.M. Odam anatomiyasi va fiziologiyasi. Toshkent: Sharq, 2010. 192 bet.
5. Toshkent tibbiyot akademiyasi. Odam anatomiyasi, klinik anatomiya va operativ jarrohlik asoslari o‘quv-uslubiy majmua. Toshkent, 2017. Betlar 144–149.
6. Madrazo-Ibarra A. et al. Histology, Nephron. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023.
7. Otamurodov M. Ayirish sistemasi anatomiyasi. Tibbiy o‘quv qo‘llanma. Toshkent. 28 bet.
