IQLIM OʻZGARISHI VA GIDROSFERA
Keywords:
Kalit so’zlar: Gidrosfera, planeta, qutb tundrasi, tayga, atmosfera, ekvator, Oʻrta dengiz, gidrologik sikl, antropogen omil, suv resurslarning degradatsiyasi, ekotizm.Abstract
Annotatsiya: Iqlim oʻzgarishining kelajakda oilangiz, doʻstlaringiz va butun insoniyatga koʻrsatadigan ta`siri internet koʻrsatadigam ta`sirga qaraganda kattaroq boʻladi. Tasavvur qiling, axborot texnologiyasi va internet hayotimizning koʻplab jabhalarida keskin burilish yasashini chorak asr avval bilgansiz. Bu bilim siz va oilangiz uchun qanchalik qimmatli boʻlishi mumkinligi haqida oʻylab koʻring. Ma`lum boʻlishicha, biz hozir kelasi va undan keyingi chorak asrlarda iqlim oʻzgarishi qay tarzda rivojlanib borishicha haqida qit`asida iqlimning jiddiy ta`sirlari allaqachon kuzatila boshlagan. 2014-yilgi bir nechta yirik ilmiy hisobotlar xulosasiga koʻra, hozirda olib borilayotgan choralar keskin ravishda kuchaytirilmasa, iqlimning yanada xavfli ta`sirlari yuzaga kelishi muqarrar. Iqlim oʻzgarishi kelgusida har bir oilaga taʻsir koʻrsatadi, demak, har bir kishi, siyosiy qarashlaridan qat`iy nazar, iqlim oʻzgarishi asoslari haqida bilimga ega boʻlmogʻi lozim. Inson yilliklarida omili natijasidagi iqlim oʻzgarishi kelasi siz, oilangiz, doʻstlaringiz qabul qilmoqchi boʻlgan koʻplab qarorlarda oʻz aksini topadi. Soʻnggi bir necha yil ichida olimlar koʻp yillar oldin bashorat qilgan keskin ob-havo hodisalari sodir boʻlishi sezilarli darajada oshganini kuzatdik. Jazirama, qurg`oqchilik, oʻrmon yong`inlari, kuchli boʻronlar va ular keltirib chiqargan toshqinlar bularga misol boʻladi. Meteorolog va sobiq kuchaytirishga undovchi chaqiriqlari tobora ortib bormoqda. Garchi bularning bari iqlim oʻzgarishi mavzusini yana xalqaro kundalik muhokama mavzusiga aylantirgan boʻlsa-da, inson faoliyati natijasida chiqayotgan issiqxona gazlari miqdori deyarli toʻxtovsiz oʻsib bormoqda. Boʻron ovchisi doktor Jeff Masters 2012-yilda hozirgi iqlimga tarif bera turib, “Bu men ulg`aygan atmosfera emas” deydi. Issiqxona gazlari iqlimni tubidan oʻzgartirayotgani va keskin ob-havo hodisalari ehtimolini karrasiga oshirib yuborayotganini tasdiqlovchi ilmiy adabiyotlarga roʻyxati ham tobora kengayib bormoqda. Shu sabablarni hisobga olgan holda, BMTning iqlim oʻzgarishi boʻyicha hukumatlararo kengayishi, AQSH Milliy akademayasi, Britaniya qirollik jamiyati, oʻzgarishiga koʻplab ilmiy hamda xalqaro tashkilotlarning befarqlik xavfi toʻg`risidagi ogohlantirishlari va iqlim qarshi kurashni kuchaytirishga chaqiriqlarlari tobora ortib bormoqda.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Atrof-muhitni muhofaza qilish va ekologik xavfsizlikni ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorlari va farmonlari.
2. O‘zbekiston Respublikasi “Yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi” (2020–2030-yillar–Toshkent, 2020.
3. Xolmatov X.X., Ismoilova N.A. Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish asoslari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2019.
4. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat, 2008.
5. To‘xtayev N., Abduqodirov A. Tabiatni muhofaza qilish va barqaror rivojlanish asoslari. –Toshkent: O‘qituvchi, 2016.
6. Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish asoslari. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy Enstiklopediyasi, 2015.
7. O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion rivojlanish vazirligi. Yashil energetika va innovatsion texnologiyalar bo‘yicha materiallar. – Toshkent, 2021.
8. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. Atrof-muhit va ekologiya bo‘yicha statistik to‘plam. – Toshkent, 2022.
9. Jo‘rayev B., Usmonova N. Ekologik madaniyat va barqaror taraqqiyot. – Toshkent: Universitet, 2018. S.Dadayev, Q. Saparov.” Zoologiya’’.Toshkent – 2011
10. Turob Tilovov. Oʻqituvchi nashriyot - matbaa Ekologiya. Toshkent-2014. ijodiy uyi 11. Ekologiya va atrof-muhit muhofazasi: oquv qollanma/ S.Buriyev.D.Maxkamova,V.Sherimbetov,-Toshkent:”Noshir” nashriyoti-2019
