HIMOYA GAZLARI TARKIBINING PAYVAND CHOKLARI MIKROSTRUKTURASI VA MEXANIK XOSSALARIGA TA’SIRINI TADQIQ ETISH
Keywords:
Kalit so‘zlar: himoya gazi, payvandlash, mikrostruktura, mexanik xossalar, zona termik ta’sir (ZTT), argon, karbonat angidrid (CO₂), gaz aralashmalari, payvand choki, metallurgik jarayonlar, mustahkamlik, zarbaga chidamlilik.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada yoyli payvandlash jarayonida qo‘llaniladigan turli tarkibli himoya gazlarining (Ar, CO₂, Ar+CO₂, Ar+O₂ aralashmalari) payvand choklari tuzilishi va mexanik xossalariga ta’siri kompleks ravishda o‘rganilgan. Tadqiqot davomida gaz muhitining metall vannadagi metallurgik jarayonlarga, yoy barqarorligiga, issiqlik kiritilishiga hamda metall tomchilarining ko‘chish mexanizmiga ta’siri tahlil qilindi.
Mikrostrukturaviy tadqiqotlar natijasida gaz tarkibining donalar o‘lchami, ferrit-perlit, bainit yoki martensit fazalarining shakllanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatishi aniqlandi. CO₂ miqdorining ortishi oksidlanish jarayonlarini kuchaytirishi va nometall qo‘shimchalar miqdorini oshirishi, argon asosidagi aralashmalar esa mayda donali va bir jinsli tuzilma hosil qilishi kuzatildi.
Mexanik sinovlar (cho‘zilishdagi mustahkamlik chegarasi, oquvchanlik chegarasi, nisbiy cho‘zilish, zarbaga chidamlilik va qattiqlik) natijalari shuni ko‘rsatdiki, optimal gaz tarkibini tanlash payvand birikmaning mustahkamligini 5–15 % ga oshirishi va zarbaga chidamliligini yaxshilashi mumkin. Shuningdek, gaz muhitini to‘g‘ri tanlash g‘ovaklik, shlak qo‘shimchalari va notekis erish kabi nuqsonlarni kamaytirishga xizmat qiladi.
Olingan natijalar asosida himoya gazlari tarkibi bilan payvand chokining strukturaviy va mexanik ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi miqdoriy bog‘liqliklar aniqlanib, sanoatda yuqori sifatli va ishonchli payvand konstruksiyalarini olish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
References
1. Ergashev M. et al. Yeyilgan detallarni qayta tiklash va mustahkamlash texnologiyalarining samaradorligini taqqoslash //Science and Education. – 2023. – Т. 4. – №. 2. – С. 773-778.
2. Abdukaxxarov A. A. et al. Payvandlash usullari orqali yeyilgan detallarning o'lchamlarini tiklash va mustahkamlash //IQRO. – 2023. – Т. 2. – №. 2. – С. 786-789.
3. Фазилов, Д. С., Кенжаев, Т. Н., Мадалиев, С. Д., & Абдукаримова, Ф. А. (2024). ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ПРОЦЕССЕ ОБУЧЕНИЯ СВАРКЕ. Экономика и социум, (1 (116)), 1476-1483.
4. Кенжаев Т. Н. У. ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В СВАРКЕ //Central Asian Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies. – 2024. – Т. 1. – №. 16. – С. 138-142.
5. Kenjayev T. N., Mamatkulov R. S., Abdukaxxarov A. A. ZANGLAMAYDIGAN PO ‘LAT QUVURLARNI KOMBINATSYALASHGAN LAZER VA YOYLI PAYVANDLASH //InnoRes. – 2025. – Т. 1. – №. 5. – С. 25-39.
6. Fazilov D. S., Mamatqulov R. S. o’g’li, Kenjayev, TN o’gli, & Abdukaxxarov, AA o’g’li.(2024). Boyitish fabrikalari jihozlarining yeyilish sabablari //Science and Education. – Т. 5. – №. 4. – С. 146-151.
7. Fazilov D. S., Kenjayev T. N. o ‘g ‘li.(2024). МШР-3, 6-5, 0 sharli tegirmonining jihozlarini yeyilish sabablari //Science and Education. – Т. 5. – №. 4. – С. 262-267.
8. Fazilov D. S., Kenjayev T. N., Chillaboyev S. B. FRIKSION UZATMALAR VA ULARNING MEXANIK UZATMALARDAGI O ‘RNI //Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi. – 2025. – Т. 59. – №. 4. – С. 205-210.
9. Kenjayev T. N., Jo‘raqulov Z. N. PAYVANDLASHDA ISSIQ DARZLARNING PAYDO BO ‘LISHI VA ULARNI OLDINI OLISH //Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi. – 2025. – Т. 59. – №. 4. – С. 211-216.
10. Kenjayev T. N., Nasriddinov I. R. PAYVANDLASHDA SOVUQ DARZLARNING PAYDO BO ‘LISHI VA ULARNI OLDINI OLISH //Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi. – 2025. – Т. 59. – №. 4. – С. 217-222.
11. Raufov, L. M., Sh, M. R., Kenjayev, T. N., & Zokirov, F. Z. (2025). KOMBINIRLAB ERITIB QOPLASH JARAYONINING TEXNOLOGIK XUSUSIYATLARI. Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 59(2), 324-328.
