ZAMONAVIY MEDIADA AXBOROT OQIMI VA UNING TA'SIRI (INFORMATION FLOW IN MODERN MEDIA AND ITS IMPACT)
Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqola zamonaviy ommaviy axborot vositalarida axborot oqimining xususiyatlari, uning inson ongiga, psixikasiga, ijtimoiy xulq-atvoriga va jamiyatga ko‘rsatayotgan ta’siriga bag‘ishlangan. Raqamli texnologiyalar rivoji bilan axborot ishlab chiqarish va tarqatish hajmi, tezligi va qamrovi misli ko‘rilmagan darajada oshdi. Maqolada axborot oqimining ijobiy (tezkor xabardorlik, bilim olish, aloqa imkoniyatlari, fuqarolik jamiyatini rivojlantirish) va salbiy (axborot ortiqchaligi, dezinformatsiya, manipulyatsiya, axborot charchashi, kognitiv yuklama, ruhiy kasalliklarning kuchayishi, ekstremizm va radikallashuv) jihatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, axborot oqimiga yosh davrlari bo‘yicha moslashish xususiyatlari, filtrlash tizimlari (filter bubble) va aks-sado kameralari (echo chamber) kabi hodisalar, sun’iy intellekt va algoritmik tavsiyalarning roli, COVID-19 pandemiyasi davridagi “infodemika” hodisasi kabi dolzarb muammolar yoritilgan. Maqola yakunida axborot oqimining salbiy ta’sirini kamaytirish va undan samarali foydalanish bo‘yicha tavsiyalar (media savodxonlik, tanqidiy fikrlash, axborot gigiyenasi, hukumat va platformalar nazorati) berilgan.
References
Foydalanilgan adabiyotlar (References)
1. Karimova D.S., Xalilov U.T. Raqamli media va axborot psixologiyasi. Toshkent: “Niso Poligraf”, 2021. 342 b.
2. Raximov B.A., Saidova M.Sh. Axborot oqimi va yoshlar ruhiy salomatligi. “Psixologiya va ijtimoiy fanlar” jurnali. 2022;4(2):45-53.
3. Ismoilova N.X. Media savodxonlik: nazariya va amaliyot. Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2020. 276 b.
4. Sultonova Z.R., Karimov U.A. Dezinformatsiya va soxta yangiliklarga qarshi kurash. “Ommaviy kommunikatsiya” jurnali. 2023;1(1):33-41.
5. Toshpulatov B.M. Sun’iy intellekt va axborot xavfsizligi. Toshkent: “Innovatsion rivojlanish”, 2022. 198 b.
6. Twenge J.M., Campbell W.K. Associations between screen time and lower psychological well-being among children and adolescents: Evidence from a population-based study. Preventive Medicine Reports. 2018;12:271-283.
7. Primack B.A., Shensa A., Sidani J.E., et al. Social Media Use and Perceived Social Isolation Among Young Adults in the U.S. American Journal of Preventive Medicine. 2017;53(1):1-8.
8. Wardle C., Derakhshan H. Information Disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making. Council of Europe report, 2017.
9. Floridi L. The Fourth Revolution: How the Infosphere is Reshaping Human Reality. Oxford University Press, 2014.
10. Zuboff S. The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. PublicAffairs, 2019.