MAKTABGACHA TA’LIMDA SOTSIOLINGVISTIK OMILLARNING BOLALAR NUTQ RIVOJLANISHIGA TA’SIRINI O‘RGANISH
Keywords:
Kalit so‘zlar: Sotsiolingvistika, nutq rivojlanishi, maktabgacha ta’lim, til muhiti, ko‘p tillilik, kod-almashuv, interferensiya, kommunikativ kompetensiya, ijtimoiy omillar, til o‘zlashtirish.Abstract
Mazkur tadqiqotda maktabgacha ta’lim jarayonida sotsiolingvistik omillarning bolalar nutq rivojlanishiga ko‘rsatadigan ta’siri kompleks tarzda ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi bolaning til o‘zlashtirish jarayonida ijtimoiy muhit, oilaviy til muhiti, madaniy kontekst, ko‘p tillilik va kommunikativ tajribaning rolini aniqlashdan iborat.
Tahlil jarayonida sotsiolingvistik omillar sifatida oiladagi til ishlatilishi, ota-onalarning nutq madaniyati, jamiyatdagi til nufuzi, ijtimoiy-iqtisodiy holat hamda bolalarning tengdoshlari bilan muloqot darajasi ko‘rib chiqiladi. Ushbu omillar bolaning lug‘at boyligi, grammatik tuzilmani o‘zlashtirish darajasi, nutq ravonligi va kommunikativ kompetensiyasining shakllanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatishi ilmiy asosda yoritiladi.
Shuningdek, tadqiqotda ko‘p tilli muhitda tarbiyalanayotgan bolalarda kod-almashuv, interferensiya va nutqiy moslashuv jarayonlari ham tahlil qilinadi. Bu holatlarning ijobiy va salbiy jihatlari aniqlanib, maktabgacha ta’lim jarayonida ularni samarali boshqarish bo‘yicha ilmiy-amaliy yondashuvlar ko‘rib chiqiladi.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligi. “Ilk qadam” davlat o‘quv dasturi. – Toshkent, 2018 (2022-yil qayta nashr).
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 30-sentabrdagi “Maktabgacha ta’lim tizimini boshqarishni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–3305-son Qarori. – Toshkent, 2017.
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 13-maydagi “Maktabgacha ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 391-son Qarori. – Toshkent, 2019.
4. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi. “Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida nutq rivojlantirish metodikasi bo‘yicha uslubiy qo‘llanma”. – Toshkent, 2021.
