ESKAPE PATOGENLARI VA ANTIBIOTIK REZISTENTLIGINING MOLEKULYAR MEXANIZMLARI
Keywords:
Kalit so’zlar: ESKAPE patogenlari, antibiotik rezistentligi, MRSA, karbapenem rezistentligi, β-laktamaza, biofilm, molekulyar mexanizmlar, shifoxona infektsiyalari, epidemiologiya.Abstract
Antibiotik rezistentligi XX asr oxiri va XXI asr boshida tibbiyotning eng muhim muammolaridan biriga aylandi. ESKAPE patogenlari guruhi — Enterococcus faecium, Staphylococcus aureus, Klebsiella pneumoniae, Acinetobacter baumannii, Pseudomonas aeruginosa va Enterobacter spp. — shifoxona infektsiyalarining asosiy qo’zg’atuvchilari sifatida global miqyosda keng tarqalgan. Ushbu maqolada ESKAPE patogenlarining antibiotik rezistentligini shakllantirishning molekulyar mexanizmlari, epidemiologik xususiyatlari, yoshi va jinsi bo’yicha taqsimlanishi hamda zamonaviy muolaja strategiyalari keng yoritilgan. Tadqiqot 2018–2024-yillar davomida nashr etilgan 87 ta xalqaro ilmiy manba, shuningdek O’zbekiston Sog’liqni saqlash vazirligi ma’lumotlari asosida amalga oshirildi. Natijalar shuni ko’rsatdiki, ESKAPE infektsiyalari ko’proq 60 yoshdan oshgan erkak bemorlarda, immunosupressiya holatlari va invaziv tibbiy manipulyatsiyalar fonida kuzatiladi. Karbapenemga chidamli Klebsiella pneumoniae va metitsillinobardosh Staphylococcus aureus (MRSA) hozirgi kunda shifoxona infektsiyalarining 38–45% ini tashkil etmoqda. Maqolada β-laktamazalar, efflux nasos tizimlari, biofilm hosil qilish va plazmid vositasidagi gorizontal gen transferi kabi asosiy rezistentlik mexanizmlari batafsil ko’rib chiqilgan. Shuningdek, fag terapiyasi, CRISPR-Cas9 texnologiyasi va kombinatsion antibiotikoterapiya kabi istiqbolli yechimlar muhokama qilingan.
References
1. World Health Organization. Global Antimicrobial Resistance and Use Surveillance System (GLASS) Report. Geneva: WHO Press; 2023.
2. European Centre for Disease Prevention and Control. Surveillance of Antimicrobial Resistance in Europe. Stockholm: ECDC; 2022.
3. Centers for Disease Control and Prevention. Antibiotic Resistance Threats in the United States. Atlanta; 2023.
4. O’Neill J. Tackling Drug-Resistant Infections Globally: Final Report. London; 2016.
5. Rice LB. Federal funding for the study of antimicrobial resistance in nosocomial pathogens: no ESKAPE. Journal of Infectious Diseases. 2008;197(8):1079–1081.
6. De Oliveira DMP, Forde BM, Kidd TJ, et al. Antimicrobial resistance in ESKAPE pathogens. Clinical Microbiology Reviews. 2020;33(3):e00181-19.
7. Mulani MS, Kamble EE, Kumkar SN, et al. Emerging strategies to combat ESKAPE pathogens. Frontiers in Microbiology. 2019;10:539.
8. Cassini A, Högberg LD, Plachouras D, et al. Attributable deaths caused by antibiotic-resistant bacteria in the EU. Lancet Infectious Diseases. 2019;19(1):56–66.
9. Casimir GJA, Lefèvre N, Duchateau J. Sex differences in immune responses. Frontiers in Immunology. 2023;14:1135029.
10. Nordmann P, Naas T, Poirel L. Global spread of carbapenemase-producing Enterobacteriaceae. Emerging Infectious Diseases. 2011;17(10):1791–1798.
11. Tong SYC, Davis JS, Eichenberger E, et al. Staphylococcus aureus infections: epidemiology and management. Clinical Microbiology Reviews. 2015;28(3):603–661.
12. Peleg AY, Seifert H, Paterson DL. Acinetobacter baumannii: emergence of a successful pathogen. Clinical Microbiology Reviews. 2008;21(3):538–582.
13. Arias CA, Murray BE. The rise of the Enterococcus: beyond vancomycin resistance. Nature Reviews Microbiology. 2012;10(4):266–278.
14. Gordillo Altamirano FL, Barr JJ. Phage therapy in the postantibiotic era. Clinical Microbiology Reviews. 2019;32(2):e00066-18.
15. Yusupov Sh.A., Xasanov R.I. Toshkent shifoxonalarida MRSA tarqalishi. O’zbekiston tibbiyot jurnali. 2022;4:45–51.
16. O’zbekiston Respublikasi Sog’liqni saqlash vazirligi. Shifoxona infektsiyalari statistik to’plami 2019–2023. Toshkent; 2023.