СТАТИНЛАР: ДИСЛИПИДЕМИЯНИ ДАВОЛАШДА ЯНГИ ИМКОНИЯТЛАР ВА КЛИНИК АХАМИЯТИ
Keywords:
Калит сўзлар: статинлар, ГМГ-КоА редуктаза ингибиторлари, юрак-қон томир хавфи, атеросклероз, дислипидемия, бирламчи профилактика, статинга тоқатсизлик, липидни пасайтирувчи терапияAbstract
Аннотация. Дислипидемия атероген липопротеинлар алмашинувининг бузилиши билан тавсифланувчи энг кенг тарқалган метаболик ҳолатлардан бири бўлиб, клиник амалиётда муҳим аҳамиятга эга. Айниқса, паст зичликдаги липопротеин холестерин (ПЗЛП-Х, LDL-C) даражасининг ошиши атеросклероз ривожланиши билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, унинг самарали назорати замонавий профилактик ва терапевтик стратегияларнинг асосий мақсадларидан бири ҳисобланади. Шу билан бирга, липопротеин(a) ва бошқа атероген заррачаларнинг юқори даражалари қолдиқ хавфнинг муҳим омиллари сифатида қаралмоқда. Сўнгги йилларда дислипидемияни даволаш соҳасида сезиларли тараққиёт кузатилди. Гиполипидемик терапиянинг ривожланиши дислипидемияни бошқаришда индивидуаллаштирилган ёндашувга ўтишни акс эттиради. Бунда беморнинг липид профили, генетик хусусиятлари, ҳамроҳ касалликлари ва даволашга бўлган жавоби инобатга олинади. Янги авлод препаратлари дислипидемияни самарали назорат қилиш ва қолдиқ атероген хавфни камайтириш учун кенг имкониятлар яратмоқда.
References
1. Mach F., Baigent C., Catapano A.L., et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias. European Heart Journal. 2020;41(1):111–188.
2. Nissen S.E., Lincoff A.M., Brennan D., et al. Bempedoic acid and cardiovascular outcomes in statin-intolerant patients. New England Journal of Medicine. 2023;388(14):1353–1364.
3. Chester A., El Guindy A. From Fleming to Endo: The discovery of statins. Global Cardiology Science and Practice. 2021;2021(32).
4. Sethi, Y.; Patel, N.; Kaka, N.; Kaiwan, O.; Kar, J.; Moinuddin, A.; Goel, A.; Chopra, H.; Cavalu, S. Precision Medicine and the Future of Cardiovascular Diseases: A Clinically Oriented Comprehensive Review. J. Clin. Med. 2023, 12, 1799.
5. Karnati, S.A.; Wee, A.; Shirke, M.M.; Harky, A. Racial Disparities and Cardiovascular Disease: One Size Fits All Approach? J. Card. Surg. 2020, 35, 3530–3538.
6. Gaggini, M.; Gorini, F.; Vassalle, C. Lipids in Atherosclerosis: Pathophysiology and the Role of Calculated Lipid Indices in Assessing Cardiovascular Risk in Patients with Hyperlipidemia. Int. J. Mol. Sci. 2023, 24, 75
7. Садовска, А.; Осиньский, П.; Розтокка, А.; Качмарж-Хойнацка, К.; Запора, Э.; Савицка, Д.; Кар, Х. Статины — от грибов к фармации. Int. J. Mol. Sci. 2024, 25, 466.
8. Моррис, Р.; Бу, К.; Хан, В.; Вуд, С.; Эрнандес Велес, P.M.; Уорд, Дж.; Кресчителли, А.; Мартин, М.; Ченг, Ф. Связь между статиновыми препаратами и рабдомиолизом: анализ данных и транскриптомических профилей FDA Tax Theater Impact Reporting System (FAERS). Гены 2025, 16, 248
9. Свец, А.; Адамеова, А. Факты и идеи о статинах в отношении их липофильности: акцент на клетках скелетных мышц и кости, помимо известной кардиопротекции. Мол. Клеточная биохимия. 2023, 478, 1661–1667.
10. Росси, Р.; Таларико, М.; Коппи, Ф.; Бориани, Г. Защитная роль статинов у пациентов с COVID-19: важность фармакокинетических характеристик, а не интенсивность их действия. Интерн. Скорая помощь. Мед. 2020, 15, 1573–1576.
11. Сонг, С.Л.; Хейс, С.Б.; Пантон, К.Э.; Майлона, Э.К.; Каллигерос, М.; Шехаде, Ф.; Использование Милонакис, Э. статинов связано с снижением риска инвазивной искусственной вентиляции лёгких у пациентов с COVID-19: предварительное исследование. Патогены 2020, 9, 759.
12. Ray K. K., Wright R. S., Kallend D., et al. Two phase 3 trials of inclisiran in patients with elevated LDL cholesterol // The New England Journal of Medicine. – 2020. – Vol. 382. – No. 16. – P. 1507–1519.
13. Nissen S. E., Lincoff A. M., Brennan D., et al. Bempedoic acid and cardiovascular outcomes in statin-intolerant patients // The New England Journal of Medicine. – 2023. – Vol. 388. – No. 14. – P. 1353–1364.
14. Kathiresan S., et al. Lipoprotein(a) and cardiovascular disease: insights from genetic studies // Journal of the American College of Cardiology. – 2016. – Vol. 68. – No. 25. – P. 2764–2772.