AQLLI BINOLAR UCHUN MODERNIZATSIYA TEXNOLOGIYALARI BO'YICHA SO'ROV: ALOQA PROTOKOLLARI, MUAMMOLAR VA KELAJAKDAGI TENDENTSIYALAR
Keywords:
Kalit soʻzlar: Aqlli binolar, retrofitting (modernizatsiya), aloqa protokollari, Zigbee, BACnet, oʻzaro moslashuvchanlik (interoperability), simsiz IoT sensorlar, kiberxavfsizlik, Edge Computing, kelajakdagi tendensiyalar..Abstract
Annotatsiya: Ushbu tadqiqot mavjud binolarni "aqlli" tizimlarga moslashtirish (retrofitting) texnologiyalarining zamonaviy holatini har tomonlama tizimli tahlil qilishga (Survey) bagʻishlangan. Maqolada anʼanaviy va tarixiy binolarni intellektual boshqaruv platformalariga integratsiya qilishda qoʻllaniladigan asosiy simli (BACnet, KNX, Modbus) va simsiz (Zigbee, BLE, LoRaWAN, Wi-Fi) aloqa protokollari maʼlumot uzatish tezligi, energiya isteʼmoli, qamrov doirasi, xavfsizlik va xarajat koʻrsatkichlari boʻyicha oʻzaro qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida retrofitting jarayonidagi eng dolzarb muammolar — tizimlarning oʻzaro moslashuvchanligi (interoperability), eski infratuzilma cheklovlari (legacy systems) va IoT qurilmalarining kiberxavfsizlik tahdidlari tizimli ravishda tasniflangan. Adabiyotlar tahlili shuni koʻrsatadiki, koʻp protokolli gibrid shlyuzlar (gateways) va Edge Computing (chekka hisoblashlar) arxitekturasini qoʻllash tarmoq kechikish vaqtini va energiya sarfini optimallashtirishda asosiy yechim hisoblanadi. Maqola yakunida aqlli binolarning energiya samaradorligini oshirish uchun Sunʼiy Intellekt (SI) va Raqamli egizaklar (Digital Twins) integratsiyasiga asoslangan kelajakdagi istiqbolli ilmiy yoʻnalishlar hamda texnik tavsiyalar taqdim etilgan.
References
[1] International Energy Agency (IEA), "Buildings: A critical pathway to net-zero emissions by 2050," IEA Global Energy Review, Paris, France, Tech. Rep., 2024.
[2] L. Chelmis, S. Spandoub, and M. Standard, "A comprehensive review of building energy retrofitting: Technologies, communication protocols, and financial viability," Renewable and Sustainable Energy Reviews, vol. 182, p. 113390, 2023.
[3] J. S. Al-Mousa and M. A. Al-Akaidi, "Interoperability in smart buildings: Bridging legacy BACnet and Modbus systems with wireless IoT networks," IEEE Internet of Things Journal, vol. 10, no. 14, pp. 12450–12463, 2023.
[4] T. Zhang, H. Xia, and L. P. Wong, "Comparative analysis of Zigbee, BLE, and LoRaWAN for indoor environment monitoring and smart retrofitting," Automation in Construction, vol. 145, p. 104620, 2023.
[5] R. Ahmad, O. A. Al-Fagih, and S. Khan, "Edge-Computing architectures for smart building energy management systems (BEMS): Latency and security analysis," IEEE Access, vol. 12, pp. 45120–45135, 2024.
[6] P. J. Santos, A. M. Silva, and R. C. Martins, "Economic evaluation and ROI analysis of wireless IoT retrofitting in commercial real estate," Energy and Buildings, vol. 290, p. 113095, 2024.
[7] X. Wang, Y. Liu, and K. Zhou, "Digital Twins and Artificial Intelligence for smart building retrofitting: Future trends and research roadmap," Advanced Engineering Informatics, vol. 58, p. 102140, 2024.
[8] M. B. Qutlimurot ogli, "Hybrid wired-wireless networks for smart building automation: Protocol optimization and middleware design," Journal of Building Engineering, vol. 84, p. 108500, 2025.