ARXEOLOGIK QAZISH USULLARI VA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARNING QO‘LLANILISHI
Keywords:
Kalit so'zlar: Arxeologiya, qazish usullari, stratigrafiya, GIS, masofadan zondlash, LiDAR, fotogrammetriya, 3D modellashtirish, yerga kiruvchi radar, raqamli arxeologiya, saytni xaritalash, arxeologik texnologiya.Abstract
Ushbu maqola arxeologik qazish ishlarining rivojlanishini ilg‘or ilmiy va raqamli texnologiyalarni uyg‘unlashtirish orqali o‘rganadi. An’anaviy stratigrafik qazish texnikalari zamonaviy geoma’lumot, geofizik va masofadan turib kuzatish usullari bilan birga tahlil qilinadi va texnologik yangiliklar maydon ishlarining aniqligi va tahliliy imkoniyatlarini qanday o‘zgartirganligi ko‘rsatib beriladi. Maxsus e’tibor GIS asosidagi fazoviy modellashtirish, 3D fotogrammetriya, dron yordamida xaritalash, yer osti radar (GPR), LiDAR skanerlash va saytni hujjatlashtirish hamda artefaktlarni talqin qilishni yaxshilovchi raqamli arxeologiya vositalarining qo‘llanilishiga qaratiladi. 2018 yildan beri arxeologiyada yuqori aniqlikdagi masofadan kuzatish vositalarining 40% ga oshishi va raqamli yozuv tizimlarining tez sur’atlar bilan kengayishi kabi global statistik ma’lumotlarga tayanib, maqola zamonaviy
texnologiyalar qazish vaqtini qisqartirishi, stratigrafik aniqlikni yaxshilashi va madaniy meros qatlamlariga zarar yetkazilishi mumkinligini kamaytirishini ko‘rsatadi. Maqola AI yordamida tahlil, prognozli modellashtirish va mashina o‘rganish kelgusi
o‘n yillikda arxeologik tadqiqot metodologiyalarini qanday qayta belgilashi mumkinligi yuzasidan kelajakni oldindan ko‘rish bahosi bilan yakunlanadi.
References
1. Kadhim, A. & Abed, S. (2023). A Review of Satellite Remote Sensing Techniques and Their Applications in Archaeology.
2. ISPRS Annals (2025). UAV-Based Remotely Sensed Data and Spatial Analysis for Mapping the Xiongnu Elite Burial Complex at Gol Mod-II.
3. Vosselman, G. et al. (2021). Use of LiDAR and Photogrammetry in Archaeological Prospection.
4. Corns, A. & Shaw, R. (2020). UAVs in Archaeology: Review of 272 Publications (mid-2020).
5. Khosravani, A. et al. (2020). LiDAR vs Photogrammetry Comparison for Archaeological DEM Quality.
6. Musafer, K. (2020). Remote Sensing in Archaeology — Review Article.
7. Schmidt, A. et al. (2023). Deep Learning and Remote Sensing in Archaeology: A Review.
8. Fraser, A. & Cowley, D. (2022). Ephemeral Landscapes and Archaeological Detection Limits.
9. Burke, H. et al. (2025). Archaeology and Environmental Change: Technological Methods in Threatened Sites.
10. Matić, T. & Huffer, D. (2024). Evaluating Deep Learning Visualisation Choices for LiDAR-Based Archaeological Segmentation.
11. Karamian, H. & Hartley, R. (2025). Machine Learning in Archaeology: Comprehensive Review of 1997–2022 Studies.
