QUYOSH PANELLARINING ISHLASHIGA TA’SIR ETUVCHI EKOLOGIK OMILLAR VA ULARNI BARTARAF ETISH USULLARI
Keywords:
Kalit so'zlar: Fotovoltaik panellar, ekologik omillar, chang to'planishi, atmosfera ifloslanishi, biologik o'sish, FV samaradorligi, avtomatik tozalash tizimlari, changga chidamli qoplamalar, energiya ishlab chiqarish pasayishi, panellarni texnik xizmat ko'rsatish.Abstract
Annotatsiya:Ushbu maqolada fotovoltaik (FV) panellarining energiya ishlab chiqarish samaradorligiga ta'sir etuvchi asosiy ekologik omillar kompleks tahlili va ularning salbiy oqibatlarini minimallashtirish usullari ko'rib chiqiladi. Atmosfera ifloslanishi, chang to'planishi, biologik o'sishlar (mikroorganizmlar, likenlar), yog'ingarchilik tarkibi, harorat o'zgarishi va namlik kabi ekologik omillar FV panellari yuzasida quyosh nurlarining o'tkazilishini kamaytiruvchi, issiqlik balansini o'zgartiradigan va panellarning yemirilishini tezlashtiradigan mexanizmlar orqali ularning ishlashiga sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Maqolada ekologik omillarning ta'sir darajasini miqdoriy baholash, shuningdek turli iqlim va geografik mintaqalar (cho'llar, sanoat zonalari, nam tropik hududlar) uchun xos muammolar tahsil qilinadi. Tadqiqot shuni ko'rsatadiki, chang va ifloslanish qatlami FV panellarining samaradorligini 5-25% ga, biologik o'sishlar esa nam mintaqalarda 15-30% ga kamaytirishi mumkin. Bartaraf etish usullari sifatida avtomatik tozalash tizimlari, changga chidamli qoplamalar, gidrofil va gidrofob sirtlar, fotokatalitik materiallar, optimallashtirilgan o'rnatish burchaklari va joylashuvi, shuningdek profilaktik texnik xizmat ko'rsatish strategiyalari tahlil qilinadi. Natijalarga ko'ra, ekologik omillarni hisobga olgan holda ishlab chiqilgan integratsiyalashgan yondashuvlar FV tizimlarining energiya ishlab chiqarishini yiliga 8-20% ga oshirishi va ularning xizmat muddatini uzaytirishi mumkin.
References
1. Avezov B.B., Xoliyev S.S. (2022). Fotovoltaik panellarning ishlash samaradorligiga iqlim omillarining ta'siri. O‘zbekiston energetikasi jurnali, 4(2), 45-53. Toshkent.
2. Abdullayev I.R., Karimov M.A. (2021). Quyosh panellarida chang to'planishining energiya ishlab chiqarishga ta'sirini matematik modellashtirish. Universum: Texnika fanlari, 6(87), 45-49.
3. Saidov J.S., Raximov A.A. (2023). O‘zbekiston sharoitida quyosh panellarining ifloslanish darajasini baholash. Energetika va atrof-muhit, 1(5), 78-85.
4. Sulaymonov B.X., Tursunov O.O. (2020). Fotovoltaik qurilmalarni ekologik omillardan himoyalash texnologiyalari. Fan va texnika yangiliklari, 3(12), 34-41.
5. Mansurov Z.A., Ismatov I.I. (2022). Qurg‘oqchil mintaqalarda quyosh panellarini avtomatik tozalash tizimlarini loyihalash. Qayta tiklanuvchi energiya manbalari, 2(4), 56-63.
6. Sarimsakov M.M., Abduraxmanov K.T. (2021). Fotovoltaik panellarning sirt xususiyatlarini takomillashtirish orqali changga chidamliligini oshirish. Kimyo va energetika muammolari, 7(3), 89-95.
7. Gujar, M. G., & Ghosh, A. (2020). Impact of Dust and Atmospheric Pollutants on PV Performance in Arid Regions. Solar Energy Materials and Solar Cells, 215, 110678.
8. Maghami, M. R., & Gomes, C. (2021). Self-cleaning Coatings for Solar Panels: Mechanisms and Applications. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 149, 111396.
9. International Energy Agency (IEA). (2022). Photovoltaic System Performance: Environmental Factors and Mitigation Strategies. IEA PVPS Task 13 Report.
10. Siddiqui, M. U., & Arif, A. F. M. (2023). Advanced Monitoring Systems for PV Panel Soiling Detection. IEEE Journal of Photovoltaics, 13(2), 234-245.
