OʻZBEKISTONDA OʻSADIGAN NOYOB VA YOʻQOLIB BORAYOTGAN OʻSIMLIK TURLARI.
Keywords:
O‘zbekiston florasi Markaziy Osiyoning eng boy va noyob biologik tizimlaridan biri bo‘lib, uning shakllanishi millionlab yillar davom etgan geologik, iqlimiy va ekologik jarayonlar bilan chambarchas bog‘liq. Respublikamiz hududi cho‘l, adir, tog‘oldi va baland tog‘ mintaqalari kabi turli landshaft zonalarini o‘z ichiga oladi; har bir zona o‘ziga xos o‘simlik turlarining shakllanishi va saqlanishi uchun alohida ekologik sharoit yaratadi.Abstract
O‘zbek tilida: Ushbu maqolada O‘zbekiston hududida
uchraydigan noyob va yo‘qolib borayotgan o‘simlik turlarining biologik xilma-xilligi,
ularning tarqalish areali, morfologik va ekologik xususiyatlari keng ilmiy asosda
yoritilgan. Antropogen va tabiiy omillar ta’sirida populyatsiyalarning kamayish
sabablari tahlil qilingan hamda Qizil kitobga kiritilgan muhim o‘simliklarning holati,
saqlash strategiyalari, in-situ va ex-situ muhofaza usullari qisqacha tavsiflangan.
Shuningdek, noyob o‘simliklarni asrashda zamonaviy biotexnologiya, urug‘ banklari,
ekologik monitoring va aholining ekologik savodxonligini oshirishning ahamiyati
ko‘rsatib o‘tilgan.
References
1.
sababli in-situ va ex-situ muhofaza choralarini uyg‘unlashtirish, qo‘riqxona va milliy
bog‘larda populyatsiyalarni tiklash, botanika bog‘lari va urug‘ banklarida genetik
resurslarni saqlash hamda biotexnologik ko‘paytirish usullarini keng qo‘llash zarur.
Noyob o‘simliklarni asrash davlatning ekologik siyosatini kuchaytirishni,
monitoring va ilmiy tadqiqotlarni tizimli yo‘lga qo‘yishni, shuningdek aholining ekologik
savodxonligini oshirishni talab qiladi. Xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda amalga
oshiriladigan ekologik dasturlar O‘zbekistonning tabiiy boyliklarini muhofaza qilishda
muhim o‘rin tutadi. Ayniqsa, genetik xilma-xillikni saqlash bo‘yicha kompleks
yondashuvlar, ekologik ta’lim, barqaror foydalanish strategiyalari va invaziv turlarga
qarshi kurash choralari uzoq muddatli natijalar beradi.
Yakunda aytish mumkinki, O‘zbekistonning noyob va yo‘qolib borayotgan o‘simlik
turlarini muhofaza qilish – bu nafaqat tabiatga bo‘lgan mas’uliyat, balki kelajak avlodlarga
qoldiriladigan ekologik merosni asrash demakdir. Har bir tur, har bir populyatsiya o‘zining
genetik va ekologik qiymatiga ega bo‘lib, ularni saqlash umumiy bioxilma-xillikning
barqarorligini ta’minlaydi. Shu boisdan mamlakat florasining bebaho boyligini asrash,
tiklash va ilmiy asosda boshqarish O‘zbekiston ekologik barqarorligining asosiy tayanch
omillaridan biri hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobi. — Toshkent, 2019.
2.
Tojimatov K.H. “O‘zbekiston florasi va uning biologik xilma-xilligi”. — Toshkent:
Fan, 2020.
3.
4.
Rahimov F. “Markaziy Osiyo cho‘llari o‘simliklari”. — Samarqand, 2018.
Karimov A., Xolmatova N. “O‘simlik ekologiyasi asoslari”. — Toshkent:
O‘qituvchi, 2021.
5.
Botanika institutining yillik ilmiy to‘plamlari, 2015–2023.
