INGLIZ – O‘ZBEK TARJIMADA IDIOMALAR VA MADANIY REALIYALARNI TARJIMA QILISH STRATEGIYALARI: MATNGA ASOSLANGAN TAHLIL
Keywords:
This article investigates how English idioms and culture-bound realia are rendered in Uzbek translations and which strategies best preserve meaning, pragmatic effect, and stylistic color. A small English–Uzbek parallel corpus was compiled fromAbstract
Ushbu maqolada ingliz tilidagi idiomalar hamda madaniy realiyalarni o‘zbek
tiliga tarjima qilishda qo‘llanadigan asosiy strategiyalar (so‘zma-so‘z tarjima,
funksional ekvivalent, moslashtirish/adaptatsiya, izohli tarjima, kompensatsiya va
ixtiyoriy qisqartirish) korpusga asoslangan yondashuv orqali tahlil qilinadi. Tadqiqot
materiali sifatida motivatsion-adabiy uslubdagi asarlardan tuzilgan kichik parallel
korpus tanlanib, undagi 60 ta birlik belgilandi. Har bir birlik bo‘yicha tarjima usuli,
semantik yo‘qotish yoki boyish, hamda o‘quvchi uchun tushunarlilik darajasi
mezonlari qo‘llanildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, idiomalar tarjimasida funksional
ekvivalent va moslashtirish strategiyalari ko‘proq samarali bo‘lib, realiyalar uchun
izohli tarjima va transkripsiya + izoh kombinatsiyasi ma’no aniqligini oshiradi. Maqola
tarjimonlarga uslubiy rang, pragmatik ta’sir va milliy koloritni saqlash bo‘yicha amaliy
tavsiyalar beradi.
References
1. Vinay J.-P., Darbelnet J. Comparative Stylistics of French and English: A
Methodology for Translation. Amsterdam: John Benjamins, 1995.
2. Nida E.A., Taber C.R. The Theory and Practice of Translation. Leiden: Brill, 1969.
3. Newmark P. A Textbook of Translation. London: Prentice Hall, 1988.
4. Baker M. In Other Words: A Coursebook on Translation. London/New York:
Routledge, 2018.
5. Davies E.E. A Goblin or a Dirty Nose? The Treatment of Culture-Specific
References in Translations of the Harry Potter Books. The Translator, 2003.
6. House J. Translation Quality Assessment: Past and Present. London/New York:
Routledge, 2015.
7. Toury G. Descriptive Translation Studies and Beyond. Amsterdam: John Benjamins,
2012.
8. Catford J.C. A Linguistic Theory of Translation. Oxford: Oxford University Press,
1965.
9.
Munday J. Introducing Translation Studies: Theories and Applications.
London/New York: Routledge, 2016.
10. Gambier Y., van Doorslaer L. (Eds.). Handbook of Translation Studies.
Amsterdam: John Benjamins, 2010–2013.