INKLYUZIV TA’LIM JARAYONIDA IJTIMOIY ADAPTATSIYANING PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI
Keywords:
inklyuziv ta’lim, ijtimoiy adaptatsiya, psixologik mexanizm, empatiya, refleksiya, identifikatsiya, kommunikativ kompetensiya, motivatsiya, o‘zini boshqarish, shaxs rivojlanishi.Abstract
Mazkur maqolada inklyuziv ta’lim jarayonida ijtimoiy adaptatsiyaning
psixologik mexanizmlari nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Inklyuziv ta’lim sharoitida alohida
ta’lim ehtiyojlariga ega bo‘lgan o‘quvchilarning jamoadagi o‘rni, ijtimoiy moslashuvi, kommunikativ
faoliyati va shaxsiy rivojlanish jarayonlari psixologik mexanizmlar orqali izohlanadi. Ijtimoiy
adaptatsiya jarayoni kognitiv, affektiv va konativ komponentlar birligida ko‘rib chiqilib, o‘zini
anglash, ijtimoiy identifikatsiya, empatiya, refleksiya, motivatsiya va o‘zini boshqarish kabi
omillarning roli asoslab beriladi. Shuningdek, maqolada inklyuziv ta’lim muhitida ijtimoiy
adaptatsiyani o‘lchashga doir empirik ko‘rsatkichlar jadval ko‘rinishida keltirilib, ularning ilmiy
sharhi berilgan. Tadqiqot natijalari inklyuziv ta’lim jarayonida psixologik qo‘llab-quvvatlash,
ijtimoiy-psixologik treninglar va hamkorlik pedagogikasi asosida ijtimoiy adaptatsiyani samarali
rivojlantirish mumkinligini ko‘rsatadi.
References
1. Vygotsky L.S. Mind in Society. – Cambridge: Harvard University Press, 1978.
2. Bandura A. Social Learning Theory. – New York: Prentice Hall, 1977.
3. Erikson E.H. Identity: Youth and Crisis. – New York: Norton, 1968.
4. Rogers C. Freedom to Learn. – Columbus: Merrill, 1969.
5. Deci E.L., Ryan R.M. Self-Determination Theory. – New York: Guilford Press, 2000.
6. Bronfenbrenner U. The Ecology of Human Development. – Cambridge: Harvard University
Press, 1979.
7. Ainscow M. Inclusive Education and Social Justice. – London: Routledge, 2005.
8. Goleman D. Emotional Intelligence. – New York: Bantam Books, 1995.
9. Mehrabian A. Manual for the Balanced Emotional Empathy Scale. – 1996.
10. UNESCO. Guidelines for Inclusion: Ensuring Access to Education for All. – Paris, 2005.
