BOLALIKDAGI PSIXIK TRAVMALAR VA ULARNING YETUKLIK DAVRIDAGI PSIXOLOGIK OQIBATLARI
Keywords:
Bolalik travmasi ,Psixologik travma ,Jismoniy zo‘ravonlik, Emotsional zo‘ravonlik, Seksual zo‘ravonlik , E’tiborsizlik , Neyropsixologik o‘zgarishlar ,Kortizol , Amigdala , Prefrontal korteks, Retraumatizatsiya , Himoya mexanizmlari , Psixoterapiya yondashuvlari ,EMDR terapiyasi, Kognitiv-behaviyoral terapiya , O‘zini-o‘zi tiklashAbstract
Ushbu maqolada bolalik davrida yuzaga keladigan psixologik
travmalar, ularning turlari va yetuklik davrida namoyon bo‘ladigan ruhiy-emotsional,
kognitiv hamda xulq-atvoriy oqibatlari ilmiy manbalar asosida tahlil qilingan.
Maqolada bir martalik va surunkali travma farqlari, jismoniy, emotsional, seksual
zo‘ravonlik hamda e’tiborsizlik kabi asosiy travma shakllarining bola psixikasiga
ko‘rsatadigan ta’siri yoritilgan. Shuningdek, neyropsixologik o‘zgarishlar — kortizol
darajasining oshishi, amigdaladagi faollikning kuchayishi va prefrontal korteks
faoliyatining pasayishi kabi jarayonlarning bolaning xotira, emotsional barqarorlik
va impuls nazoratiga ta’siri bayon etilgan. Maqolada travmaning xulq-atvor
shakllanishiga ta’siri, retraumatizatsiya holatlari hamda inkor, bostirish, proyeksiya,
regressiya, ratsionalizatsiya va dissosiyatsiya kabi himoya mexanizmlarining roli
ochib berilgan. Travma oqibatlarini bartaraf etishda qo‘llaniladigan ilmiy asoslangan
psixoterapiya usullari — EMDR, kognitiv-behaviyoral terapiya, psixodinamik
yondashuvlar va o‘z-o‘ziga yordam strategiyalari ko‘rib chiqilgan.
References
1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — “About Adverse Childhood
Experiences (ACEs)” sahifasi, bolalikdagi salbiy tajribalar va ularning oqibatlari
haqida rasmiy ma’lumot.
2. Бекмиров, Т. Р. (2023). Психологическая травма у детей как фактор
невроза. Academic research in educational sciences, 4(TMA Conference), 739-744.
3. Adverse Childhood Experiences Study (ACE Study) — ACE konsepsiyasi,
metodologiya va natijalar to‘g‘risida batafsil ma’lumot.
4. Бекмиров, Т. Р. (2021). НЕВРОЗ-ЗАБОЛЕВАНИЕ? ЧТО НАМ НУЖНО
ЗНАТЬ О НЕМ. Интернаука, 41(217), 77-78.
5. Нурматов, А., & Бекмиров, Т. (2021). Развитие креативности будущего учител
в процессе (Doctoral dissertation, Тошкент).
6. The Body Keeps the Score — Bessel van der Kolk muallifligidagi kitob; travma,
miyaning javobi va ruhiy tiklanish metodlari haqidagi klassik manba.
7. World Health Organization (WHO) — “Child maltreatment / Child abuse &
neglect” bo‘yicha ma’lumotlar, himoya choralari va global statistikalar.
8. Ilmiy maqola: Adverse Childhood Experiences and Behavioral Problems in Youth
— bola davridagi travma va uning keyingi xulq-atvorga ta’siri bo‘yicha empirik tahlil.
9. Бекмиров, Т. (2022). ЎСМИРЛАРДАГИ ИНҚИРОЗ ДАВРИ ВА НЕВРОЗ
ҲОЛАТЛАРНИНГ ПСИХОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ.
10. Askarova, N. A., Bekmirov, T. R., Nurbaeva, K. B., Muminova, N. B., &
Amangeldiev, A. B. (2024). PERSONAL CHARACTERISTICS IN CHILDREN'S
PSYCHOLOGY AS AN OBJECT OF RESEARCH.
11. Bekmirov, T. R. (2020). Psychological features of adaptation and integration of
children with developmental.
