O‘ZBEKISTON BANK TIZIMIDA RAQOBATNI KUCHAYTIRISH YO‘LLARI
Keywords:
tizim, banklar, raqobat, konsentratsiya, HHI indeksi, CR3, CR5, fintech, xususiylashtirish, raqamli bank xizmatlari, O‘zbekiston bank bozoriAbstract
Mazkur ilmiy ishda O‘zbekiston bank tizimida raqobatni kuchaytirish yo‘llari
nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda avvalo bank sektorida
raqobatning nazariy asoslari, konsentratsiya va raqobat o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik,
CR3, CR5 va Herfindahl–Hirschman indeksi (HHI) kabi ko‘rsatkichlar orqali bozor
tuzilmasini baholash usullari yoritiladi. Shundan so‘ng O‘zbekiston bank tizimidagi
hozirgi raqobat muhiti 2020–2024 yillar kesimida ko‘rib chiqilib, yirik davlat
banklarining ulushi, xususiy va kichik banklar pozitsiyasining mustahkamlanishi
hamda fintech kompaniyalarning paydo bo‘layotgan ta’siri tahlil etiladi. Empirik
qismda bank bozoridagi konsentratsiya ko‘rsatkichlarining dinamikasi, shuningdek
fintech sektori rivoji, xususiy banklar soni, davlat ulushi va kreditlar hajmining HHI
indeksiga ta’sirini aniqlovchi regressiya modeli quriladi. Natijalar fintech xizmatlari
va xususiy banklar ulushining ortishi raqobatni kuchaytirishini, davlat ulushining
yuqoriligi esa bozorni konsentrlashtirib, raqobatni susaytirishini ko‘rsatadi. Tadqiqot
yakunida bank tizimida raqobatni kuchaytirishning asosiy yo‘nalishlari sifatida davlat
ulushini bosqichma-bosqich qisqartirish, raqamli banklar va neobanklar faoliyatini
rivojlantirish, fintech integratsiyasini kengaytirish, mahsulotlar diversifikatsiyasi va
tartibga solish mexanizmlarini liberallashtirish bo‘yicha tavsiyalar ilgari suriladi.
References
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi PF-5992-son
Farmoni “2020–2025-yillarga mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasining bank
tizimini isloh qilish strategiyasi to‘g‘risida”.
2.
Republic of Uzbekistan. “Strategy for Reforming the Banking System of the
Republic of Uzbekistan for 2020–2025”, Presidential Decree No. UP-5992, 12 May
2020, rasmiy matn va ilovalar (lex.uz, MB, Moliya vazirligi axborotlari).
3.
International Monetary Fund. Republic of Uzbekistan: Financial Sector
Assessment (FSAP) Report, IMF Country Report, Washington, D.C., 2025.
4.
World Bank. Uzbekistan Financial Sector Assessment: Banking Sector Strategy
and Reform Roadmap, Decree 5992 doirasidagi tavsiyalar va tahlillar, Vashington,
D.C.
5.
“Reform strategy of banking system was approved”, Yuz.uz axborot portali, 14
may 2020 y. (O‘zbekiston bank tizimini isloh qilish strategiyasi bo‘yicha sharh).
6.
Dentons. “Strategy for the Development of the Banking Sector in Uzbekistan
until 2025”, Legal Insight, 2020.
