PSIXODIAGNOSTIIKA VA KASBIY YO’NALTIRISH
Keywords:
Kalit so‘zlar: psixodiagnostika, kasbiy yo‘naltirish, shaxs psixologiyasi, qobiliyat, motivatsiya, temperament, xarakter, kasb tanlash, psixologik test, diagnostika metodlari, kasbiy maslahat, mehnat bozori, kompetensiya, intellekt,, diqqat, xotira, emotsional barqarorlik, shaxsiy salohiyat, kasbiy moslik, psixologik baholash, o‘quvchi, talaba, profesional yo‘nalish, o‘zini anglash, kasbiy reja, psixometrik testlar, sotsiometriya, kuzatish, suhbat, anketa, rivojlanish, shaxs tipologiyasi, motivatsion profil, kasbiy moslashuv, stress, kasbiy kompetensiya, interaktiv diagnostika.Abstract
Annotatsiya
Psixodiagnostika va kasbiy yo‘naltirish zamonaviy ta’lim jarayonining ajralmas
tarkibiy qismi bo‘lib, shaxsning psixologik xususiyatlarini aniqlash, uning
qobiliyatlari, temperament tipi, qiziqishlari hamda kasbiy yo‘nalishga moyilligini
o‘rganishga xizmat qiladi. Psixodiagnostika jarayoni o‘quvchi yoki talabaga xos
bo‘lgan idrok, tafakkur, xotira, diqqat, emotsional barqarorlik, iroda, motivatsiya kabi
psixik jarayonlarni kompleks baholaydi. Ushbu jarayon ta’lim muassasalarida samarali
kasbiy yo‘naltirish tizimini shakllantirish, o‘quvchilarning shaxsiy salohiyatidan kelib
chiqib to‘g‘ri kasb tanlashiga ko‘maklashish, ijtimoiy-adaptiv rivojlanish jarayonini
qo‘llab-quvvatlash imkonini beradi.
Kasbiy yo‘naltirishning asosiy vazifalari — shaxsning o‘z imkoniyatlarini
anglashiga yordam berish, mehnat bozori talablari to‘g‘risida aniq ma’lumot berish,
kasbga moslik darajasini aniqlash, o‘quvchini ongli ravishda kasb tanlashga
yo‘naltirishdir. Psixodiagnostik testlar, kuzatish, suhbat, anketa, sotsiometriya, shaxsiy
sifatlar tahlili, motivatsion profil diagnostikasi kabi metodlardan foydalanish orqali
o‘quvchi shaxsining ichki ehtiyojlari bilan mos keladigan kasb tanlash imkoniyati
oshadi. Shuningdek, kasbiy yo‘naltirish bo‘yicha professional maslahatlar kelajakda
noto‘g‘ri tanlov, kasbiy moslashuvda qiyinchiliklar, stress, ish faoliyatiga qiziqishning
pasayishi kabi muammolarni oldini olishda muhim ahamiyatga ega.
Zamonaviy psixodiagnostika texnologiyalari — kompyuter testlari, interaktiv
baholash tizimlari, onlayn psixologik platformalar orqali kasbiy kompetensiyalarni
chuqur tahlil qilish imkonini beradi. Mehnat bozorida raqobat kuchaygan hozirgi
davrda o‘quvchi, talaba va yoshlar uchun aniq kasbiy maqsadlar belgilash, o‘z
qobiliyat va qiziqishlarini to‘g‘ri baholash, intellektual salohiyatni rivojlantirish
alohida ahamiyat kasb etadi. Psixodiagnostika va kasbiy yo‘naltirish shu jarayonning
ilmiy asoslangan, tizimli va samarali tashkil etilishini ta’minlaydi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Super, D. E. A life-span, life-space approach to career development. Bu ish kasbiy
rivojlanish nazariyasini ifodalaydi va yoshlarning kasb tanlash jarayoniga ilmiy
yondashuv beradi. Refs: Psychological approach to career guidance for adolescents
article. Psychological approach to career guidance for adolescents (PDF)
2. Holland, J. L. Making Vocational Choices: A Theory of Vocational Personalities
and Work Environments. Kasbiy yo‘naltirishning RIASEC modeli bo‘yicha asosiy
nazariy manba. Refs: Psychological career guidance article. mjstjournal.com
3. Hermann Rorschach. Psychodiagnostik (Psychodiagnostics).
Psixodiagnostikaning klassik asoschisi bo‘lib, psixodiagnostik testlar nazariyasi va
amaliyotiga ta’sir qilgan. Psychodiagnostik haqida ma’lumot (Wikipedia)
4. Handbook of Career Development: International Perspectives — kasb
yo‘nalishi bo‘yicha xalqaro perspektivalar, baholash metodlari va maslahatchi
kompetensiyalari to‘plami. Handbook of Career Development: International
Perspectives (Springer)
5. Journal of Career Assessment — ilmiy jurnalda nashr etilgan maqolalar kasbni
baholash, diagnostika va yo‘naltirish metodlarining zamonaviy tadqiqotlarini
taqdim etadi. Journal of Career Assessment (SAGE)
6. Z. Nishanova, Z. Qurbonova, S. Abdiev – Psixodiagnostika va eksperimental
psixologiya — psixodiagnostika asoslari, metodlari va testlar bo‘yicha o‘quv
qo‘llanma. Psixodiagnostika va eksperimental psixologiya (qo‘llanma)
7. D.U. Mamadiyarova, Sh.N. Muratova – Psixologiya pedagogika — umumiy
psixologik tamoyillar, kasb tanlash va kasbga yo‘naltirish muammolari, diagnostika
metodlari. E-library SamMU
8. N.H. Xolyigitova, D.R. Abdumadjidova – Kasbiy psixologiya — kasb
psixologiyasi, kasb tanlash va moslashuv, psixodiagnostik metodlar bo‘yicha to‘liq
qo‘llanma. Kasbiy psixologiya (o‘quv qo‘llanma)
9. M. Sh. Mirzaraxmonova – Kasb-hunarga yo‘naltirish asoslari — pedagogik va
psixologik yondashuvlarni jamlagan darslik bo‘lib, kasbga yo‘naltirish nazariyasi
va amaliyoti tasvirlangan. Kasb-hunarga yo‘naltirish asoslari (qo‘llanma)
10. Xolikova S. A. Kasbiy yo‘nalganlik namoyon bo‘lishining psixologik xususiyatlari
— shaxsning kasbiy motivi va yo‘nalganlik omillarini tahlil qiluvchi maqola.
