TERMIZ SHAHRIDA AVTOMOBILLARNING EKALOGIYAGA TA’SIRILARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: Shahar transporti, ekologiyaga ta’siri, havo ifloslanishi, shovqin ifloslanishi, Termiz shahri, elektr transporti, barqaror rivojlanishAbstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada Termiz shahrida avtomobillarning ekologiyaga
salbiy ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, shahar transportining tez
rivojlanishi havo ifloslanishi, shovqin ifloslanishi, shuningdek, tuproq va suv
manbalarining zarar ko‘rishiga olib keladi. Asosiy zararli chiqindilar sifatida karbonat
angidrid (CO₂), karbon monoksid (CO), azot oksidlari (NOₓ) va mikrozarralar (PM2.5
va PM10) ajralib turadi, bu esa shahar aholisining nafas olish tizimi salomatligiga
salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shovqin ifloslanishi esa tirbandlik ko‘p bo‘lgan yo‘llarda
stress, uyqu buzilishi va diqqatni jamlash qobiliyatining pasayishiga sabab bo‘ladi.
Bundan tashqari, avtomobil tormoz va shinalaridan tushadigan mikrozarralar hamda
yoqilg‘i qoldiqlari tuproq va suvning ifloslanishiga olib keladi va shahar ekologik
tizimiga salbiy ta’sir qiladi. Maqolada ekologik xavflarni kamaytirish bo‘yicha
samarali choralar tavsiya etiladi: jamoat transportini rivojlantirish, elektr va gibrid
transport vositalarini joriy etish, shahar yo‘llarini optimallashtirish va aholining
ekologik ongini oshirish. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ushbu chora-
tadbirlarni amalga oshirish orqali Termiz shahridagi transportning ekologiyaga salbiy
ta’sirini sezilarli darajada kamaytirish mumkin.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Aliyev, S. (2020). Urban Transport and Environmental Pollution in Central Asia.
Tashkent: Fan.
2. Bobokhonov, M. (2018). Shahar transporti va ekologik xavflar. Tashkent:
O‘zbekiston Milliy Universiteti.
3. Cervero, R. (2017). Urban Transport and Air Quality. London: Routledge.
4. Sharipov, A. (2019). Shahar shovqin ifloslanishi va salomatlik. Samarkand:
SamDU Press.
5. World Health Organization (WHO). (2018). Air Pollution and Urban Transport:
Guidelines for Sustainable Cities. Geneva: WHO.
6. O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va Atrof-muhitni muhofaza qilish qo‘mitasi.
(2021). O‘zbekiston shaharlarida havo va shovqin ifloslanishini monitoring qilish.
Tashkent.
7. United Nations Environment Programme (UNEP). (2019). Sustainable Urban
Transport and Environmental Protection. Nairobi: UNEP.
8. Karimov, B. (2020). Transport va shahar ekologiyasi: Termiz misolida. Termiz:
Surxondaryo Universiteti Nashriyoti.
9. Litman, T. (2017). Transportation and Environmental Impacts. Victoria: Victoria
Transport Policy Institute.
10. Surxondaryo viloyati Ekologiya boshqarmasi. (2022). Termiz shahridagi transport
monitoringi va ekologik holat. Termez.
