O‘ZBEKISTONDA O‘RTA TIBBIYOT HODIMLARINING KASBIY SO‘NISH HOLATINI O‘RGANISHNING DOLZARBLIGI VA DASTLABKI XULOSALARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: o‘rta tibbiyot hodimlari, hodimlik turnover, kasbiy so‘nish, hissiy charchoq, empatiya.Abstract
Annotatsiya. Maqolada o‘rta tibbiyot hodimlarining kasbiy so‘nish holatini
o‘rganishning dastlabki hulosalari keltirilgan. Respublikaning turli hududlaridagi 106
nafar o‘rta tibbiyot hodimlari ishtirokida Google Form platformasi orqali “Ijtimoiy
so‘rovnoma” o‘tkazilgan. Natijalarga ko‘ra, respondentlarning 88,7 foizi ayollar, 37,7
foizi 36– 45 yosh oralig‘ida, 72,6 foizi hissiy charchoq haqida ma’lumotga ega, 47,2
foizida esa uning dastlabki belgilarining mavjudligi aniqlangan. So‘rovda
qatnashganlarning 49 foizi ish jarayonida ruhiy charchoqni sezishi, 29 foizi esa kasbini
o‘zgartirish haqida o‘ylaganini bildirgan. Bemorlar bilan muloqotda 28,3 foiz
respondent kayfiyatida o‘zgarish bo‘lishini, 7,5 foizi esa kuchli empatiya holati yuzaga
kelishini qayd etgan. Tahlil natijalari o‘rta tibbiyot hodimlarining psixologik resurslari
muntazam sarflanib, yetarlicha tiklanmasligi ularning kasbiy samaradorligi va ruhiy
barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatdi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori PQ–524 (06.12.2006). O‘rta bo‘g‘in
tibbiyot hodimlarining kasbiy saviyasi va malakasini oshirishni rag‘batlantirish
to‘g‘risida. URL: https://lex.uz/docs/1089715
2. Hakimxo‘jayeva S. R., Nabiyeva D. A. Tibbiyot kasbiga kirish: O‘quv-uslubiy
qo‘llanma. – Toshkent: “Yosh avlod matbaa”, –2022. – 335 b.
3. Bo‘lajak umumiy amaliyot shifokorlarining kasbiy stressi va uni bartaraf etishning
psixologik jihatlari. Monografiya.–Samarqand; –2025.
4. Figley C. R. Compassion fatigue: Coping with secondary traumatic stress disorder
in those who treat the traumatized. – 2nd ed. – London: Routledge, 2019.
5. Hamshiralarda kasbiy kompetentlik omillari shakllanishining ijtimoiy-psixologik
determinantlari. PhD avtoreferat.–Toshkent, 2024.
6. Pedagoglarda kasbiy so‘nish jarayonining ijtimoiy-psixologik xususiyatlari. PhD
avtoreferat. – Toshkent, 2024.
7. Freudenberger H. J. Staff Burnout // Journal of Social Issues. – 1974. – Vol. 30, No.
1. – P. 159–165.
8. Maslach C., Jackson S. E. The Measurement of Experienced Burnout // Journal of
Occupational Behavior. – 1981. – Vol. 2. – P. 99–113.
9. Factors Associated with Emotional Exhaustion in South Korean Nurses: A Cross-
Sectional Study // Psychiatry Investigation. – 2018.
10. Nurses’ Burnout and Quality of Life: A Systematic Review and Critical Analysis
of Measures Used // Nursing Open. – 2022.
11. Determinants of Emotional Exhaustion among Nursing Workforce in Urban Ghana:
A Cross-Sectional Study // BMC Nursing. – 2020.
12. In the Line of Fire: A Systematic Review and Meta-Analysis of Job Burnout Among
Nurses // Human Resource Management and Healthcare Research Journal. – 2023–
2024. (PRISMA 2020 asosida).
13. Эмоциональное выгорание у медицинских работников // Молодой
исследователь Дона. – УДК 159.9.072.432; 159.99. – 2021.
14. Эмоциональное выгорание: причины, последствия, способы профилактики //
Психологические науки. – 2020.
15. Медицинские сестры: факторы профессионального выгорания // Менеджер
здравоохранения. – 2021. – № 4. – С. 21–30.
16. Особенности эмоционального выгорания личности медицинских сестер
разного профиля // Известия Иркутского государственного университета.
Серия «Психология». – 2016. – Т. 16. – С. 14–22.
17. Профессиональное выгорание медицинских сестер // Вестник Тувинского
государственного университета. Серия: Педагогические науки. – 2021. – №
4(87). – С. 61–70.
18. Сравнительный анализ проявлений синдрома эмоционального выгорания у
медицинских сестер различной специализации // Вятский медицинский
вестник. – 2017. – № 2(54).
19. Hamshiralarda kasbiy charchoq (burnout) va uni oldini olish choralari // Ilm-Fan
Xabarnomasi. – 2025. – ISSN 3030-3931.
20. Tibbiyot hodimlarida hissiy charchoqni bartaraf etishning psixologik usullari //
Behbudiy izdoshlari. – 2025.
21. Bo‘lajak tibbiyot hamshiralarida kasbiy kompetentlik haqidagi tasavvurlarni
shakllantirishning ijtimoiy-psixologik omillari // Journal of Science-Innovative
Research in Uzbekistan.–2024.–Vol. 2, Issue 11.
22. O‘zbekistondagi shifokorlarning hissiy charchash xavfi yuqoriligi sabablari // Ilmiy
nazariy tibbiyot jurnali. – 2021. – № 1(33). – B. 5–9.
23. Turli soha shifokorlarida emotsional so`nish sindromi // Ilm-fan va ta’lim. – 2024.
– № 2(19). URL: https://ilmfanvatalim.uz/
24. Emotsional charchoq (burnout) holatlarining o‘rganilganlik darajasi va kelib
chiqish sabablari // Ilm-fan va innovatsiya ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari.
– 2024. DOI: 10.5281/zenodo.16830425.
25. Features of Development of the Burnout Syndrome among Nurses // Проблемные
статьи и обзоры (TDSI). – 2020–2021.
26. Yadgarova Nargiza Faxritdinovna. Turli soha shifokorlarida emotsional so`nish
sindromi // Ilm-fan va ta’lim. – 2024. URL: https://ilmfanvatalim.uz/
27. Maslach C., Leiter M. P. Burnout: A multidimensional perspective // In: Cartwright
S., Cooper C. L. (eds.). The Oxford Handbook of Organizational Well-Being. –
Oxford: Oxford University Press, 2016. – P. 94–110.
28. Schaufeli W. B., Taris T. W. A meta-analysis of burnout among healthcare
professionals // Frontiers in Psychology. – 2020. – Vol. 11. – Article 560.
29. Bakker A. B., Demerouti E. Job Demands–Resources Theory: Taking stock and
looking forward // Journal of Occupational Health Psychology. – 2017. – Vol. 22(3).
– P. 273–285.
30. Figley C. R. Compassion fatigue: Coping with secondary traumatic stress disorder
in those who treat the traumatized. – London: Routledge, 2019