NEFT SANOATI UCHUN AMINLAR VA AMIDLAR ASOSIDA YANGI POLIDENTAT BIRIKMALAR ASOSLI INGIBITORLAR SINTEZI
Abstract
Neft sanoatida qo‘llaniladigan kimyoviy reagentlar yuqori harorat, kuchli
minerallashgan suvlar, CO₂ va H₂S kabi agressiv gazlar, hamda metall korroziyasiga
olib keluvchi omillarga nisbatan barqaror bo‘lishi talab etiladi. Bugungi kunda sohaga
oid statistik ma’lumotlarga ko‘ra, korroziya tufayli neft-gaz sanoatida yillik
yo‘qotishlar umumiy tannarxning 25% gachani tashkil qilmoqda.
Azot atomiga ega bo‘lgan polidentat birikmalar – poliaminlar, amidoaminlar,
poliamidoaminlar – metall ionlari bilan kuchli komplekslar hosil qilishi, po‘lat sirtiga
mustahkam adsorbsiya qilishi, yuqori harorat va sho‘rlanishga nisbatan sezilarli
chidamlilik ko‘rsatishi tufayli neft kimyosida eng istiqbolli moddalar sirasiga kiradi.
Ko‘plab ilmiy manbalarda qayd etilishicha, polidentat (ikki va undan ortiq donor
markaziga ega) ligandlar oddiy monodentat aminlarga nisbatan barqarorroq, inert
muhitlarda faolroq va kompleks hosil qilish qobiliyati kuchliroqdir. Shu bois ular
zamonaviy korroziya inhibitörlari, kompleks hosil qiluvchilar, stabilizatorlar yoki
EOR (Enhanced Oil Recovery) reagentlarida asosiy tarkibiy modda sifatida
qo‘llanmoqda.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Murodov, R., Ataqulova, N. (2024). Zanglashdan himoyalovchi vositalar sintezi va
ularning samaradorligi. Toshkent: Fan.
2. Rasulov, A. X., Tursunov, S. (2022). Neft-gaz sanoatida korroziyani kamaytiruvchi
organik reagentlar. O‘zbekiston Milliy Universiteti nashriyoti.
3. Umurzoqov, B., Xudoyqulov, O. (2021). Organik ligandlarning metall ionlari bilan
kompleks hosil qilishi. Toshkent: Kimyo.
4. Otaboyev, S. (2020). Amidoaminlar sintezi va ularning sirt faol xossalari.
Toshkent: Innovatsiya nashriyoti.
5. Karimova, M. (2023). Amin va amid birikmalarining neft mahsulotlari
barqarorligiga ta’siri. Toshkent: Oliy ta’lim nashriyoti.
6. Bobojonov, N. (2019). Korroziya inhibitörlari: mahalliy xom-ashyo asosida
innovatsion reagentlar. Toshkent: Fan va texnologiya.
7. Mullajonov, U., Azimova, D. (2018). Neft sanoatida ishlatiladigan organik
reagentlar kimyosi. Toshkent: O‘zMU nashriyoti.
8. Yoqubov, F. (2021). Neft quvurlarida korroziya jarayonlari va ularni bartaraf etish
usullari. Toshkent: Texnika universiteti nashriyoti.
