MARSIYALARDA BOSHQARUVGA OID FIKRLAR TALQNIINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: marsiya, boshqaruv, hukmdor obrazi, adolat, mas’uliyat, raiyat, falak, diskurs, poetik semantika, intertekst.Abstract
Annotatsiya
Maqolada marsiya janrida hokimiyat va boshqaruv masalalarining badiiy-
diskursiv talqini tahlil qilinadi. Elegik nutqning asosiy maqsadi bo‘lgan motam, xotira
va qadriyatlarni qayta tiklash vazifalari bilan siyosiy-axloqiy tushunchalar – adolat,
mas’uliyat, raiyatparvarlik, davr beqarorligi, hukmdor obrazi – o‘rtasidagi ichki
aloqalar ochib beriladi. Tahlil hermenevtik va diskursiv yondashuvlarga tayangan
holda marsiyadagi poetik semantika (falak, dawr, saltanat, mulk, raiyat kabi
leksemalar), kompozitsion-syujet qurilma (yo‘qotish, xotira, ibrat), intertekstual
aloqalar (madhiya va nasihatnoma bilan tutashuv) hamda ijtimoiy pragmatika
(jamiyatni konsolidatsiya qilish, legitimatsiya, ilk siyosiy-madaniy refleksiya) nuqtai
nazaridan olib boriladi. Natijada marsiyalarda boshqaruvga oid fikrlar uch paradigma
– adolat (adl), javobgarlik (mas’uliyat) va fanolikka doir idrok (beqarorlik) orqali
konseptual izchillik kasb etishi ko‘rsatib beriladi. Diniy masalalar chetlab o‘tiladi,
bahslar faqat adabiy-estetik talqin doirasida yuritiladi.
References
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Abdug‘afurov, A. O‘zbek adabiyotida marsiya janrining shakllanishi va taraqqiyoti.
– Toshkent: Fan, 2010.
2. Boydullayeva, Z. “Mumtoz janrlar semantikasi va ularning jamiyatbop
funksiyalari.” O‘zMU Axborotnomasi, №3, 2018, 90–98-betlar.
3. Karimov, N. “Marsiya janrining poetik xususiyatlari.” O‘zbek tili va adabiyoti, №4,
2016, 45–53-betlar.
4. Mirzaev, T. O‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi. – Toshkent: Yozuvchi, 1998.
5. Yo‘ldoshev, Q. “Mumtoz she’riyatda boshqaruv va davlat timsollari talqini.” Sharq
yulduzi, №2, 2019, 112–120-betlar.
6. Nurullaeva, M. Janriy poetika masalalari. – Toshkent: Ma’naviyat, 2014.
7. Navro‘zov, R. “Marsiya janrida obrazlar tizimi va ularning ijtimoiy mazmuni.”
Adabiyotshunoslik tadqiqotlari, №5, 2021, 54–62-betlar.
8. Asqarov, A. “Marsiya matnlarida sotsial–siyosiy motivlarning talqini.” Filologiya
masalalari, №1, 2020, 87–95-betlar.
9. Oripov, A. She’riyat va ma’naviyat. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi adabiyot
va san’at nashriyoti, 2002.
10. Qosimov, B. Adabiy tanqid va tahlil asoslari. – Toshkent: O‘zbekiston, 2005.
11. Sirojiddinov, S. O‘zbek mumtoz adabiy tanqidchiligi tarixi. – Toshkent:
Akademnashr, 2013.
