TOG‘ JINSINI MASSIVDAN AJRATISH USULLARINING ILMIY- NAZARIY ASOSLARI VA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: tog‘ jinslarini massivdan ajratish, portlatish texnologiyasi, mexanik qazish, gidravlik ajratish, kimyoviy ajratish usullari, kengayuvchi materiallar, sirt faol moddalar, elektrofizik usullar, energiya samaradorligi, ekologik xavfsizlik, konchilik texnologiyalariAbstract
Annotatsiya
Ushbu maqolada tog‘ jinslarini massivdan ajratish jarayonining ilmiy-nazariy
asoslari va zamonaviy texnologik yechimlari kompleks tahlil qilingan. Tog‘ jinslari
massivining fizik-mexanik xossalari, kuchlanish-holatlari, yoriqlanganlik darajasi
hamda energiya taqsimoti ajratish jarayonining samaradorligini belgilovchi asosiy
omillar sifatida ko‘rib chiqilgan. An’anaviy burg‘ilash–portlatish usullari bilan bir
qatorda portlovchisiz mexanik, gidravlik, kimyoviy va elektrofizik ajratish
texnologiyalarining ishlash mexanizmlari, qo‘llanish sharoitlari, afzallik va cheklovlari
ilmiy manbalar asosida tahlil qilingan. Xususan, yuqori bosimli suv oqimi,
kengayuvchi kimyoviy aralashmalar, kislotalar va sirt faol moddalar yordamida tog‘
jinsini ajratish jarayonlarining fizik-kimyoviy mohiyati yoritilgan. Shuningdek,
portlatish jarayonida yuzaga keladigan seysmik tebranishlar, ekologik ta’sirlar va
xavfsizlik muammolari muqobil texnologiyalar bilan qiyosiy baholangan. Maqolada
tog‘ jinsini massivdan ajratish usullarining energiya samaradorligi, ekologik
xavfsizligi va jarayonni boshqarish imkoniyatlari bo‘yicha solishtirma tahlil berilgan.
References
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Kononenko M., Khomenko O. New theory for the rock mass destruction by
blasting // Mining of Mineral Deposits. – 2021. – Vol. 15, No. 2. – bb. 111–123.
2. Lan R., Cheng R., Zhou Z. et al. Damage and Fragmentation of Rock Under
Multi-Long-Hole Blasting with Large Empty Holes // Rock Mechanics and Rock
Engineering. – 2024. – Vol. 57. – bb. 7603–7622.
3. Ariffin M.A.M., Subki M.H.M., Abdullah A.R. et al. Engineering Performance
of Data-Driven Powder Factor Optimization in Tunnel Blasting Under Complex
Geological Conditions // Geosciences. – 2024.
4. Gebretsadik A., Kumar R., Fissha Y. et al. Enhancing rock fragmentation
assessment in mine blasting through machine learning algorithms: a practical
approach // Discover Applied Sciences. – 2024. – Vol. 6, Art. 223.
5. Zhao Y., Zhang Y., Wang W. Hydraulic Fracturing and Rock Mechanics. –
Elsevier, 2023. – 430 b.
6. Kotwica, K., Stopka, G. Methods of Mechanical Mining of Compact-Rock—A
Comparison of Efficiency and Energy Consumption. Energies, 2019, 12(18),
3562-b.
7. Brady, B.H.G., Brown, E.T. Rock Mechanics for Underground Mining. 3rd ed.,
Springer, 2006.
8. Persson, P.-A., Holmberg, R., Lee, J. (1994). Rock Blasting and Explosives
Engineering. CRC Press, Boca Raton. 211-215-b.
9. Summers, D.A. Waterjetting Technology. CRC Press, 1995.
10. Zhang Y., Zhou J., Wu S. Rock breakage without explosives: A review of non-
explosive demolition agents. Construction and Building Materials, 2022.
11. Habib, K.-M., Shnorhokian, S., Mitri, H. Evaluating the Application of Rock
Breakage without Explosives in Underground Construction—A Critical Review
of Chemical Demolition Agents. Tunnelling and Underground Space
Technology, 2023.
12. Khandelwal M., Singh T.N. Prediction of blast-induced ground vibration using
artificial neural networks. International Journal of Rock Mechanics and Mining
Sciences, 2009.
13. Huynh T., Ngo T. Expansive cement-based materials for rock and concrete
fracturing. Journal of Materials in Civil Engineering, 2019.
14. Zhou X., Xia K. Chemical weakening mechanisms of rocks under acid
environments. Rock Mechanics and Rock Engineering, 2019.
15. Liu Q. et al. Effect of surfactants on drilling and cutting performance of hard
rocks. International Journal of Rock Mechanics and Mining Sciences, 2018.
16. Soxibov I. Y., Ismatillayev N. A. YER OSTI KONCHILIK ISHLARIDA KON
LAHIMLARINI BURG ‘ILASH VA PORTLATISH USULI YORDAMI BILAN O ‘TISH ISHLARINI TAKOMILLASHTIRISH //AMERICAN
JOURNAL OF EDUCATION AND LEARNING. – 2025. – Т. 3. – №. 5. – С.
604-610.
17. Тургунов Ф.Ф., Исакулов ФУ ТУРЛИ ХИЛ ТАРКИБЛИ МАССИВЛАРДА
ПОРТЛАТИШ ИШЛАРИ САМАРАДОРЛИГИ ТИХЛИЛИ (АНГРЕН КО
'МИР КОНИ ШАРОИТИДА) //АМЕРИКАНСКИЙ ЖУРНАЛ
ОБРАЗОВАНИЯ И ОБУЧЕНИЯ. – 2025. – Т. 3. – №. 3. – С. 88-92.
18. Хасанов О.А., Исакулов Ф.У. УЗГАРУВЧАН ХОССАЛИ ТОГЬ ДЖИНСИ
МАССИВЛАРИДА ПОРТЛАТИШ ИШЛАРИНИ
ОПТИМАЛЛАШТИРИШ //АМЕРИКАНСКИЙ ЖУРНАЛ
ОБРАЗОВАНИЯ И ОБУЧЕНИЯ. – 2025. – Т. 3. – №. 6. – С. 643-649.
19. Тургьюнов Ф.Ф., Исакулов Ф.У. МЕКСАНИЗАЦИЯЛАШГАН
МУСТАКСКАМЛАШ ВОСИТАЛАРИНИ «УЗБЕККО'МИР» АЖ ГА
КАРАШЛИ АНГРЕН 9-ШАКСТА МИСОЛИДА КО'ЛЛАШНИ
АСОСЛАШ //АМЕРИКАНСКИЙ ЖУРНАЛ МНОГОПРОФИЛЬНОГО
БЮЛЛЕТЕНЯ. – 2025. – Т. 3. – №. 2. – С. 33-41.
20. Isakulov F. U., Sag‘dullayev A. A. TOG ‘JINSLARINI MAYDALASHDA
PORTLASH IMPULSINI BOSHQARISH //PEDAGOG. – 2025. – Т. 8. – №.
6. – С. 215-218.
21. Ismatillayev N. A. YER OSTI KONCHILIK ISHLARIDA BOSHI BERK KON
LAHIMLARINI SHAMOLLATISH ISHLARI SAMARADORLIGIGA
TA’SIR ETUVCHI OMILLAR TAHLILI //AMERICAN JOURNAL OF
MULTIDISCIPLINARY BULLETIN. – 2024. – Т. 2. – №. 4. – С. 97-102.
22. Abdujabbor o‘g I. N. et al. TOG‘JINSI MASSIVINI GIDROENERGIYA
YORDAMIDA MUSTAHKAMLIGINI KAMAYTIRISH
TEXNOLOGIYALARI TAHLILI //Modern education and development. –
2025. – Т. 27. – №. 3. – С. 264-272.