TOG‘ JINSINI MASSIVDAN AJRATISH USULLARINING ILMIY- NAZARIY ASOSLARI VA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARI

Authors

  • Ismatillayev Navro‘zbek Abdujabbor o‘g‘li Author
  • Isakulov Farruxjon Umarjon o‘g‘li Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: tog‘ jinslarini massivdan ajratish, portlatish texnologiyasi, mexanik qazish, gidravlik ajratish, kimyoviy ajratish usullari, kengayuvchi materiallar, sirt faol moddalar, elektrofizik usullar, energiya samaradorligi, ekologik xavfsizlik, konchilik texnologiyalari

Abstract

 
Annotatsiya 
Ushbu maqolada tog‘ jinslarini massivdan ajratish jarayonining ilmiy-nazariy 
asoslari va zamonaviy texnologik yechimlari kompleks tahlil qilingan. Tog‘ jinslari 
massivining  fizik-mexanik  xossalari,  kuchlanish-holatlari,  yoriqlanganlik  darajasi 
hamda  energiya  taqsimoti  ajratish  jarayonining  samaradorligini  belgilovchi  asosiy 
omillar  sifatida  ko‘rib  chiqilgan.  An’anaviy  burg‘ilash–portlatish  usullari  bilan  bir 
qatorda  portlovchisiz  mexanik,  gidravlik,  kimyoviy  va  elektrofizik  ajratish 
texnologiyalarining ishlash mexanizmlari, qo‘llanish sharoitlari, afzallik va cheklovlari 
ilmiy  manbalar  asosida  tahlil  qilingan.  Xususan,  yuqori  bosimli  suv  oqimi, 
kengayuvchi kimyoviy aralashmalar, kislotalar va sirt faol moddalar yordamida tog‘ 
jinsini  ajratish  jarayonlarining  fizik-kimyoviy  mohiyati  yoritilgan.  Shuningdek, 
portlatish  jarayonida  yuzaga  keladigan  seysmik  tebranishlar,  ekologik  ta’sirlar  va 
xavfsizlik muammolari muqobil texnologiyalar bilan qiyosiy baholangan. Maqolada 
tog‘  jinsini  massivdan  ajratish  usullarining  energiya  samaradorligi,  ekologik 
xavfsizligi va jarayonni boshqarish imkoniyatlari bo‘yicha solishtirma tahlil berilgan.  

References

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Kononenko M., Khomenko O. New theory for the rock mass destruction by

blasting // Mining of Mineral Deposits. – 2021. – Vol. 15, No. 2. – bb. 111–123.

2. Lan R., Cheng R., Zhou Z. et al. Damage and Fragmentation of Rock Under

Multi-Long-Hole Blasting with Large Empty Holes // Rock Mechanics and Rock

Engineering. – 2024. – Vol. 57. – bb. 7603–7622.

3. Ariffin M.A.M., Subki M.H.M., Abdullah A.R. et al. Engineering Performance

of Data-Driven Powder Factor Optimization in Tunnel Blasting Under Complex

Geological Conditions // Geosciences. – 2024.

4. Gebretsadik A., Kumar R., Fissha Y. et al. Enhancing rock fragmentation

assessment in mine blasting through machine learning algorithms: a practical

approach // Discover Applied Sciences. – 2024. – Vol. 6, Art. 223.

5. Zhao Y., Zhang Y., Wang W. Hydraulic Fracturing and Rock Mechanics. –

Elsevier, 2023. – 430 b.

6. Kotwica, K., Stopka, G. Methods of Mechanical Mining of Compact-Rock—A

Comparison of Efficiency and Energy Consumption. Energies, 2019, 12(18),

3562-b.

7. Brady, B.H.G., Brown, E.T. Rock Mechanics for Underground Mining. 3rd ed.,

Springer, 2006.

8. Persson, P.-A., Holmberg, R., Lee, J. (1994). Rock Blasting and Explosives

Engineering. CRC Press, Boca Raton. 211-215-b.

9. Summers, D.A. Waterjetting Technology. CRC Press, 1995.

10. Zhang Y., Zhou J., Wu S. Rock breakage without explosives: A review of non-

explosive demolition agents. Construction and Building Materials, 2022.

11. Habib, K.-M., Shnorhokian, S., Mitri, H. Evaluating the Application of Rock

Breakage without Explosives in Underground Construction—A Critical Review

of Chemical Demolition Agents. Tunnelling and Underground Space

Technology, 2023.

12. Khandelwal M., Singh T.N. Prediction of blast-induced ground vibration using

artificial neural networks. International Journal of Rock Mechanics and Mining

Sciences, 2009.

13. Huynh T., Ngo T. Expansive cement-based materials for rock and concrete

fracturing. Journal of Materials in Civil Engineering, 2019.

14. Zhou X., Xia K. Chemical weakening mechanisms of rocks under acid

environments. Rock Mechanics and Rock Engineering, 2019.

15. Liu Q. et al. Effect of surfactants on drilling and cutting performance of hard

rocks. International Journal of Rock Mechanics and Mining Sciences, 2018.

16. Soxibov I. Y., Ismatillayev N. A. YER OSTI KONCHILIK ISHLARIDA KON

LAHIMLARINI BURG ‘ILASH VA PORTLATISH USULI YORDAMI BILAN O ‘TISH ISHLARINI TAKOMILLASHTIRISH //AMERICAN

JOURNAL OF EDUCATION AND LEARNING. – 2025. – Т. 3. – №. 5. – С.

604-610.

17. Тургунов Ф.Ф., Исакулов ФУ ТУРЛИ ХИЛ ТАРКИБЛИ МАССИВЛАРДА

ПОРТЛАТИШ ИШЛАРИ САМАРАДОРЛИГИ ТИХЛИЛИ (АНГРЕН КО

'МИР КОНИ ШАРОИТИДА) //АМЕРИКАНСКИЙ ЖУРНАЛ

ОБРАЗОВАНИЯ И ОБУЧЕНИЯ. – 2025. – Т. 3. – №. 3. – С. 88-92.

18. Хасанов О.А., Исакулов Ф.У. УЗГАРУВЧАН ХОССАЛИ ТОГЬ ДЖИНСИ

МАССИВЛАРИДА ПОРТЛАТИШ ИШЛАРИНИ

ОПТИМАЛЛАШТИРИШ //АМЕРИКАНСКИЙ ЖУРНАЛ

ОБРАЗОВАНИЯ И ОБУЧЕНИЯ. – 2025. – Т. 3. – №. 6. – С. 643-649.

19. Тургьюнов Ф.Ф., Исакулов Ф.У. МЕКСАНИЗАЦИЯЛАШГАН

МУСТАКСКАМЛАШ ВОСИТАЛАРИНИ «УЗБЕККО'МИР» АЖ ГА

КАРАШЛИ АНГРЕН 9-ШАКСТА МИСОЛИДА КО'ЛЛАШНИ

АСОСЛАШ //АМЕРИКАНСКИЙ ЖУРНАЛ МНОГОПРОФИЛЬНОГО

БЮЛЛЕТЕНЯ. – 2025. – Т. 3. – №. 2. – С. 33-41.

20. Isakulov F. U., Sag‘dullayev A. A. TOG ‘JINSLARINI MAYDALASHDA

PORTLASH IMPULSINI BOSHQARISH //PEDAGOG. – 2025. – Т. 8. – №.

6. – С. 215-218.

21. Ismatillayev N. A. YER OSTI KONCHILIK ISHLARIDA BOSHI BERK KON

LAHIMLARINI SHAMOLLATISH ISHLARI SAMARADORLIGIGA

TA’SIR ETUVCHI OMILLAR TAHLILI //AMERICAN JOURNAL OF

MULTIDISCIPLINARY BULLETIN. – 2024. – Т. 2. – №. 4. – С. 97-102.

22. Abdujabbor o‘g I. N. et al. TOG‘JINSI MASSIVINI GIDROENERGIYA

YORDAMIDA MUSTAHKAMLIGINI KAMAYTIRISH

TEXNOLOGIYALARI TAHLILI //Modern education and development. –

2025. – Т. 27. – №. 3. – С. 264-272.

Published

2025-12-21

How to Cite

Ismatillayev Navro‘zbek Abdujabbor o‘g‘li, & Isakulov Farruxjon Umarjon o‘g‘li. (2025). TOG‘ JINSINI MASSIVDAN AJRATISH USULLARINING ILMIY- NAZARIY ASOSLARI VA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARI . TADQIQOTLAR, 76(6), 140-149. https://journalss.org/index.php/tad/article/view/12000