TURKIYADA XOTIN-QIZLAR SALOMATLIGINI MUHOFAZA QILISH VA TIBBIY XIZMAT TARIXI (1920-1950)
Keywords:
Kalit so‘zlar: Turkiya Respublikasi, xotin-qizlar salomatligi, tibbiy xizmatlar, pro-natalistik siyosatlar, Umumiy Gigiyena Qonuni, kasalliklar bilan kurash, ona-bola himoyasi, gender ideologiyasi, modernizatsiya va demografik o‘zgarishlar, sifilis, bezgak, o‘pka sili.Abstract
ANNOTATSIYA
Ushbu maqola 1920-1950 yillarda Turkiya Respublikasida xotin-qizlar
salomatligini muhofaza qilish va tibbiy xizmatning tarixiy rivojlanish jarayonini
o‘rganadi. Tadqiqotda Sog‘liq Vazirligining tashkil etilishi, Umumiy Gigiyena
Qonuni, tug‘ruq uylari va kasalxonalar kengayishi, shuningdek, sifilis, bezgak va o‘pka
sili kabi kasalliklar kampaniyalari tahlil qilinadi. Ayollar salomatligi "milliy sarmoya"
sifatida ko‘rilgan bo‘lsa-da, patriarxal tuzum, resurslar yetishmasligi va qishloq-shahar
farqlari muammolari saqlanib qolgan. Natijada, davr yutuqlari (tibbiy xodimlar soni
o‘sishi, kasalliklar nazorati) va cheklovlari baholanadi. Tadqiqot tarixiy hujjatlar va
statistikalarga asoslangan bo‘lib, ayollar salomatligining jamiyatdagi gender
dinamikasini aks ettirishini ko‘rsatadi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Cumhuriyetin 100. yılında kadın sağlığına bakış. (2023). Toplum Hekimi Dergisi,
41(3), 112–125. https://belgelik.dr.tr
2. Dedeoğlu, N. (2015). Cumhuriyet dönemi sağlık politikaları ve örgütlenme, 1920–
1960. İstanbul Tabip Odası Yayınları.
3. Evsile, A. (2018). Cumhuriyet döneminde doğum ve çocuk bakımevleri (1925–
1940). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 34(101), 45–68. https://atamdergi.gov.tr
4. Gülers, M. (2015). Atatürk’ün kadın devrimi ve 80 yıl sonrası. Atatürk Kültür
Merkezi Yayınları. https://ayk.gov.tr
5. Resmi Gazete. (1926, Temmuz 1). Türk Ceza Kanunu, No. 765.
6. Resmi Gazete. (1930, Mayıs 6). Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, No. 1593.
7. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Arşivi. (1925). Birinci Milli Türk Tıbbiye
Kongresi tutanakları.
8. Tarih, kadın sağlığı ve nüfus politikaları. (2017, Mart 15). Sabancı Üniversitesi
Gazetesi. https://gazetesu.sabanciuniv.edu
9. Türkiye Cumhuriyeti’nin 100 yılında kadın sağlığı. (2023). TRDizin Sağlık
Bilimleri Dergisi, 12(2), 78–94.
10. Türkiye’de erken cumhuriyet döneminde kadın emeği ve sağlık. (2019). Antalya
Kadın Müzesi Arşivi. https://antalyakadinmuzesi.org
11. Ulusal ve uluslararası sağlık politikaları ile küresel toplantılar. (2024). Sağlık
Bakanlığı Arşivi. https://dergipark.org.tr
12. Yıldırım, N. (2022). Türkiye’de modernleşme ve kadın sağlığı: 1923–1950. Mimar
Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Yayınları.
13. Demirci, H. (2019, Kasım 12–15). Atatürk dönemi’nde bir kadın doğum ve
hastalıkları dergisi: Türk Jinekoloji Arşivi (1934–1939). 9. Uluslararası Atatürk
Kongresi Sempozyum Bildirileri Kitabı (Cilt 2, ss. 1131–1163). Amasya.
