COVID-19 ДАН КЕЙИНГИ КОГНИТИВ ДИСФУНКЦИЯ: ДИАГНОСТИКА МЕЗОНЛАРИ ВА ДИФФЕРЕНЦИАЛ ЁНДАШУВЛАР
Keywords:
Калит сўзлар: COVID-19, когнитив бузилишлар, деменция, коронавирус инфекцияси, пандемия.Abstract
Аннотация.
Когнитив дисфункция коронавирус инфекциясининг неврологик
асоратларидан бири ҳисобланади. Ушбу мақолада эҳтимолий патогенетик
механизмларни кўриб чиқиш ва даволаш ҳамда реабилитация истиқболларини
муҳокама қилиш орқали коронавирус инфекциясидан кейин когнитив
функцияларнинг ҳолати тўғрисида материал тўпланган. 2019 йил декабрь ойида
бошланган COVID-19 пандемияси бугунги кунда бутун дунё бўйлаб энг
мунозарали мавзулардан бири бўлиб қолмоқда. Коронавирус инфекциясида асаб
тизимининг зарарланиши ҳақидаги хабарлар сонининг кўпайиши вируснинг
нейротроп хусусиятга эга эканлигини тахмин қилишга имкон беради. Клиник
амалиётда кучли заифлик, чарчоқ ва хотира бузилиши каби аломатларга
етарлича эътибор берилмайди, ваҳоланки айнан шу аломатлар постковид
даврида беморларга энг кўп ҳамроҳлик қилади ва уларнинг ҳаёт сифатини
сезиларли даражада пасайтиради, ижтимоий ва меҳнат мослашувини
қийинлаштиради. Адабиётлар шарҳи 2020 йил бошидан 2025 йилнинг учинчи
чорагигача бўлган даврни қамраб олади; Web of Science ва PubMed маълумотлар
базаларидан маҳаллий ва хорижий манбалар таҳлил қилинган. Қидирув
сўровлари қуйидаги атамаларни ўз ичига олди: COVID-19, когнитив
бузилишлар, постковид синдроми.
References
Адабиётлар рўйхати.
1. World Health Organization. Weekly operational update on COVID-19. Accessed
November 3, 2021.
2. Lopez-Leon S., Wegman-Ostrosky T., Perelman C., Sepulveda R., Rebolledo P. A.,
Cuapio A., Villapol S. More than 50 long-term effects of COVID-19: a systematic
review and meta-analysis // Scientific Reports. — 2021. — Vol. 11. — Article
16144.
3. Временные методические рекомендации «Профилактика, диагностика и
лечение новой коронавирусной инфекции COVID-19». Министерство
здравоохранения Российской Федерации. Доступ от 03.11.2021.
4. Всемирная организация здравоохранения. Наименование заболевания,
вызванного коронавирусом (COVID-19), и вирусного возбудителя. Доступ от
06.11.2021.
5. Chen N., Zhou M., Dong X., Qu J., Gong F., Han Y., Qiu Y., Wang J., Liu Y., Wei
Y., Xia J., Yu T., Zhang X., Zhang L. Epidemiological and clinical characteristics
of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive
study // Lancet. — 2020. — Vol. 395, № 10223. — P. 507–513. — DOI:
10.1016/S0140-6736(20)30211-7.
6. World Health Organization. Weekly operational updates on COVID-19. July–
September 2021. Accessed November 6, 2021.
7. Sun P., Qie S., Liu Z., Ren J., Li K., Xi J. Clinical characteristics of hospitalized
patients with SARS-CoV-2 infection: a single-arm meta-analysis // Journal of
Medical Virology. — 2020. — Vol. 92, № 6. — P. 612–617. — DOI:
10.1002/jmv.25735.
8. Guan W. J., Ni Z. Y., Hu Y., Liang W. H., Ou C. Q., He J. X. et al. Clinical
characteristics of coronavirus disease 2019 in China // New England Journal of
Medicine. — 2020. — Vol. 382, № 18. — P. 1708–1720. — DOI:
10.1056/NEJMoa2002032.
9. Потенциальное влияние COVID-19 на сердечно-сосудистую систему. Доступ
от 06.11.2021.
10. Huang C., Wang Y., Li X., Ren L., Zhao J., Hu Y. et al. Clinical features of patients
infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China // Lancet. — 2020. — Vol.
395. — P. 497–506.
11. Jaywant A., Vanderlind W. M., Alexopoulos G. S., Fridman C. B., Perlis R. H.,
Gunning F. M. Frequency and profile of objective cognitive deficits in hospitalized
patients recovering from COVID-19 // Neuropsychopharmacology. — 2021. —
Vol. 46. — P. 2235–2240. — DOI: 10.1038/s41386-021-00978-8.
12. Taquet M., Geddes J. R., Husain M., Luciano S., Harrison P. J. Six-month
neurological and psychiatric outcomes in 236 379 survivors of COVID-19 // Lancet
Psychiatry. — 2021. — Vol. 8. — P. 416–427.
13. Dennis A., Wamil M., Alberts J., Oben J., Cuthbertson D. J. et al. Multiorgan
impairment in low-risk individuals with post-COVID-19 syndrome // BMJ Open.
— 2021. — Vol. 11, № 3. — e048391. — DOI: 10.1136/bmjopen-2020-048391.
14. Morin L., Savale L., Pham T. et al. Four-month clinical status of a cohort of patients
after hospitalization for COVID-19 // JAMA. — 2021. — Vol. 325, № 15. — P.
1525–1534. — DOI: 10.1001/jama.2021.3331.
15. Huang C., Huang L., Wang Y., Li X., Ren L. et al. Six-month consequences of
COVID-19 in patients discharged from hospital: a cohort study // Lancet. — 2021.
— Vol. 397. — P. 220–232. — DOI: 10.1016/S0140-6736(20)32656-8.
16. Office for National Statistics (UK). Prevalence of long COVID symptoms and
COVID-19 complications. Accessed November 6, 2021.
17. Office for National Statistics (UK). Coronavirus (COVID-19) Infection Survey.
Statistical bulletins. Accessed November 6, 2021.
18. Ismail I. I., Kamel W. A., Al-Hashel J. Y. Association of COVID-19 pandemic and
rate of cognitive decline in patients with dementia and mild cognitive impairment
// Gerontology and Geriatric Medicine. — 2021. — Vol. 7. — DOI:
10.1177/23337214211005223.
19. Mao L., Jin H., Wang M., Hu Y., Chen S. et al. Neurologic manifestations of
hospitalized patients with coronavirus disease 2019 in Wuhan, China // JAMA
Neurology. — 2020. — Vol. 77, № 6. — P. 683–690.
20. Baig A. M., Khaleeq A., Ali U., Syeda H. Evidence of the COVID-19 virus
targeting the CNS // ACS Chemical Neuroscience. — 2020. — Vol. 11, № 7. — P.
995–998. — DOI: 10.1021/acschemneuro.0c00122.
21. Zhou Z., Kang H., Li S., Zhao X. Understanding the neurotropic characteristics of
SARS-CoV-2 // Journal of Neurology. — 2020. — Vol. 267, № 8. — P. 2179–
2184. — DOI: 10.1007/s00415-020-09929-7.
22. Pirker-Kees A., Platho-Elwischger K., Hafner S., Redlich K., Baumgartner C.
Hyposmia is associated with reduced cognitive function in COVID-19 // Dementia
and Geriatric Cognitive Disorders. — 2021. — Vol. 50. — P. 68–73. — DOI:
10.1159/000515575.
23. Dantzer R. Neuroimmune interactions: from the brain to the immune system and
vice versa // Physiological Reviews. — 2018. — Vol. 98, № 1. — P. 477–504. —
DOI: 10.1152/physrev.00039.2016.
24. Toscano G., Palmerini F., Ravaglia S. et al. Guillain–Barré syndrome associated
with SARS-CoV-2 // New England Journal of Medicine. — 2020. — Vol. 382, №
26. — P. 2574–2576. — DOI: 10.1056/NEJMc2009191.
25. Violi F., Pastori D., Cangemi R., Pignatelli P., Loffredo L. Hypercoagulation and
antithrombotic treatment in coronavirus 2019 // Thrombosis and Haemostasis. —
2020. — Vol. 120, № 6. — P. 949–956. — DOI: 10.1055/s-0040-1710317.