COVID-19 ДАН КЕЙИНГИ КОГНИТИВ ДИСФУНКЦИЯ: ДИАГНОСТИКА МЕЗОНЛАРИ ВА ДИФФЕРЕНЦИАЛ ЁНДАШУВЛАР

Authors

  • Ўринов Р.М Author

Keywords:

Калит сўзлар: COVID-19, когнитив бузилишлар, деменция, коронавирус инфекцияси, пандемия.

Abstract

Аннотация. 
Когнитив  дисфункция  коронавирус  инфекциясининг  неврологик 
асоратларидан  бири  ҳисобланади.  Ушбу  мақолада  эҳтимолий  патогенетик 
механизмларни кўриб чиқиш ва даволаш ҳамда реабилитация истиқболларини 
муҳокама  қилиш  орқали  коронавирус  инфекциясидан  кейин  когнитив 
функцияларнинг ҳолати тўғрисида материал тўпланган. 2019 йил декабрь ойида 
бошланган  COVID-19  пандемияси  бугунги  кунда  бутун  дунё  бўйлаб  энг 
мунозарали мавзулардан бири бўлиб қолмоқда. Коронавирус инфекциясида асаб 
тизимининг  зарарланиши  ҳақидаги  хабарлар  сонининг  кўпайиши  вируснинг 
нейротроп хусусиятга  эга  эканлигини  тахмин қилишга имкон  беради.  Клиник 
амалиётда  кучли  заифлик,  чарчоқ  ва  хотира  бузилиши  каби  аломатларга 
етарлича  эътибор  берилмайди,  ваҳоланки  айнан  шу  аломатлар  постковид 
даврида  беморларга  энг  кўп  ҳамроҳлик  қилади  ва  уларнинг  ҳаёт  сифатини 
сезиларли  даражада  пасайтиради,  ижтимоий  ва  меҳнат  мослашувини 
қийинлаштиради. Адабиётлар шарҳи 2020 йил бошидан 2025 йилнинг учинчи 
чорагигача бўлган даврни қамраб олади; Web of Science ва PubMed маълумотлар 
базаларидан  маҳаллий  ва  хорижий  манбалар  таҳлил  қилинган.  Қидирув 
сўровлари  қуйидаги  атамаларни  ўз  ичига  олди:  COVID-19,  когнитив 
бузилишлар, постковид синдроми. 

References

Адабиётлар рўйхати.

1. World Health Organization. Weekly operational update on COVID-19. Accessed

November 3, 2021.

2. Lopez-Leon S., Wegman-Ostrosky T., Perelman C., Sepulveda R., Rebolledo P. A.,

Cuapio A., Villapol S. More than 50 long-term effects of COVID-19: a systematic

review and meta-analysis // Scientific Reports. — 2021. — Vol. 11. — Article

16144.

3. Временные методические рекомендации «Профилактика, диагностика и

лечение новой коронавирусной инфекции COVID-19». Министерство

здравоохранения Российской Федерации. Доступ от 03.11.2021.

4. Всемирная организация здравоохранения. Наименование заболевания,

вызванного коронавирусом (COVID-19), и вирусного возбудителя. Доступ от

06.11.2021.

5. Chen N., Zhou M., Dong X., Qu J., Gong F., Han Y., Qiu Y., Wang J., Liu Y., Wei

Y., Xia J., Yu T., Zhang X., Zhang L. Epidemiological and clinical characteristics

of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive

study // Lancet. — 2020. — Vol. 395, № 10223. — P. 507–513. — DOI:

10.1016/S0140-6736(20)30211-7.

6. World Health Organization. Weekly operational updates on COVID-19. July–

September 2021. Accessed November 6, 2021.

7. Sun P., Qie S., Liu Z., Ren J., Li K., Xi J. Clinical characteristics of hospitalized

patients with SARS-CoV-2 infection: a single-arm meta-analysis // Journal of

Medical Virology. — 2020. — Vol. 92, № 6. — P. 612–617. — DOI:

10.1002/jmv.25735.

8. Guan W. J., Ni Z. Y., Hu Y., Liang W. H., Ou C. Q., He J. X. et al. Clinical

characteristics of coronavirus disease 2019 in China // New England Journal of

Medicine. — 2020. — Vol. 382, № 18. — P. 1708–1720. — DOI:

10.1056/NEJMoa2002032.

9. Потенциальное влияние COVID-19 на сердечно-сосудистую систему. Доступ

от 06.11.2021.

10. Huang C., Wang Y., Li X., Ren L., Zhao J., Hu Y. et al. Clinical features of patients

infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China // Lancet. — 2020. — Vol.

395. — P. 497–506.

11. Jaywant A., Vanderlind W. M., Alexopoulos G. S., Fridman C. B., Perlis R. H.,

Gunning F. M. Frequency and profile of objective cognitive deficits in hospitalized

patients recovering from COVID-19 // Neuropsychopharmacology. — 2021. —

Vol. 46. — P. 2235–2240. — DOI: 10.1038/s41386-021-00978-8.

12. Taquet M., Geddes J. R., Husain M., Luciano S., Harrison P. J. Six-month

neurological and psychiatric outcomes in 236 379 survivors of COVID-19 // Lancet

Psychiatry. — 2021. — Vol. 8. — P. 416–427.

13. Dennis A., Wamil M., Alberts J., Oben J., Cuthbertson D. J. et al. Multiorgan

impairment in low-risk individuals with post-COVID-19 syndrome // BMJ Open.

— 2021. — Vol. 11, № 3. — e048391. — DOI: 10.1136/bmjopen-2020-048391.

14. Morin L., Savale L., Pham T. et al. Four-month clinical status of a cohort of patients

after hospitalization for COVID-19 // JAMA. — 2021. — Vol. 325, № 15. — P.

1525–1534. — DOI: 10.1001/jama.2021.3331.

15. Huang C., Huang L., Wang Y., Li X., Ren L. et al. Six-month consequences of

COVID-19 in patients discharged from hospital: a cohort study // Lancet. — 2021.

— Vol. 397. — P. 220–232. — DOI: 10.1016/S0140-6736(20)32656-8.

16. Office for National Statistics (UK). Prevalence of long COVID symptoms and

COVID-19 complications. Accessed November 6, 2021.

17. Office for National Statistics (UK). Coronavirus (COVID-19) Infection Survey.

Statistical bulletins. Accessed November 6, 2021.

18. Ismail I. I., Kamel W. A., Al-Hashel J. Y. Association of COVID-19 pandemic and

rate of cognitive decline in patients with dementia and mild cognitive impairment

// Gerontology and Geriatric Medicine. — 2021. — Vol. 7. — DOI:

10.1177/23337214211005223.

19. Mao L., Jin H., Wang M., Hu Y., Chen S. et al. Neurologic manifestations of

hospitalized patients with coronavirus disease 2019 in Wuhan, China // JAMA

Neurology. — 2020. — Vol. 77, № 6. — P. 683–690.

20. Baig A. M., Khaleeq A., Ali U., Syeda H. Evidence of the COVID-19 virus

targeting the CNS // ACS Chemical Neuroscience. — 2020. — Vol. 11, № 7. — P.

995–998. — DOI: 10.1021/acschemneuro.0c00122.

21. Zhou Z., Kang H., Li S., Zhao X. Understanding the neurotropic characteristics of

SARS-CoV-2 // Journal of Neurology. — 2020. — Vol. 267, № 8. — P. 2179–

2184. — DOI: 10.1007/s00415-020-09929-7.

22. Pirker-Kees A., Platho-Elwischger K., Hafner S., Redlich K., Baumgartner C.

Hyposmia is associated with reduced cognitive function in COVID-19 // Dementia

and Geriatric Cognitive Disorders. — 2021. — Vol. 50. — P. 68–73. — DOI:

10.1159/000515575.

23. Dantzer R. Neuroimmune interactions: from the brain to the immune system and

vice versa // Physiological Reviews. — 2018. — Vol. 98, № 1. — P. 477–504. —

DOI: 10.1152/physrev.00039.2016.

24. Toscano G., Palmerini F., Ravaglia S. et al. Guillain–Barré syndrome associated

with SARS-CoV-2 // New England Journal of Medicine. — 2020. — Vol. 382, №

26. — P. 2574–2576. — DOI: 10.1056/NEJMc2009191.

25. Violi F., Pastori D., Cangemi R., Pignatelli P., Loffredo L. Hypercoagulation and

antithrombotic treatment in coronavirus 2019 // Thrombosis and Haemostasis. —

2020. — Vol. 120, № 6. — P. 949–956. — DOI: 10.1055/s-0040-1710317.

Published

2025-12-22

How to Cite

Ўринов Р.М. (2025). COVID-19 ДАН КЕЙИНГИ КОГНИТИВ ДИСФУНКЦИЯ: ДИАГНОСТИКА МЕЗОНЛАРИ ВА ДИФФЕРЕНЦИАЛ ЁНДАШУВЛАР . TADQIQOTLAR, 76(7), 33-37. https://journalss.org/index.php/tad/article/view/12247