KODDNING RELYATSION MODELI
Keywords:
Ka’lit so‘zlar: Relatsion model, interfeys, MySQL, PostgreSQL, Oracle, SQL Server, tranzaksiya, tupel, atribut.Abstract
Annotatsiya: Ushbu ishda koddning relatsion modeli va uning zamonaviy
ma’lumotlar bazalaridagi o‘rni o‘rganiladi. Relatsion model ma’lumotlarni jadval
shaklida saqlash, ular orasidagi bog‘lanishlarni aniqlash va ma’lumotlar ustida
mantiqan to‘g‘ri amallarni bajarishni ta’minlash tamoyiliga asoslangan. Modelning
asosiy tushunchalari sifatida relatsiya (jadval), tupel (qator), atribut (ustun), domain
(atribut qiymatlari to‘plami), primary key (asosiy kalit) va foreign key (chet kalit)
keltiriladi. Relatsion model dasturchilar uchun qulay interfeys yaratadi, ma’lumotlar
yaxlitligi va ishonchliligini ta’minlaydi hamda SQL tili orqali CRUD operatsiyalarini
bajarish imkonini beradi. Ishda relatsion modelning Talabalar va Kurslar misoli
asosida amaliy qo‘llanilishi ko‘rsatildi, jumladan, bog‘lanish jadvali orqali many-to-
many munosabatlar tashkil etilishi, primary va foreign key orqali ma’lumotlar
integriteti saqlanishi va SQL so‘rovlari yordamida ma’lumotlarni olish tartibi
tushuntirildi. Shuningdek, relatsion modelning tranzaksiyalarni boshqarish va ACID
printsiplari asosida ishlash xususiyatlari ham yoritildi. Natijada, koddning relatsion
modeli dasturchilar uchun ma’lumotlar bazasini samarali loyihalash va boshqarishning
asosiy vositasi sifatida taqdim etiladi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Codd, E. F. (1970). A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks.
Communications of the ACM, 13(6), 377–387.
2. Elmasri, R., & Navathe, S. (2016). Fundamentals of Database Systems (7th
edition). Pearson.
3. Silberschatz, A., Korth, H. F., & Sudarshan, S. (2019). Database System Concepts
(7th edition). McGraw-Hill.
4. Date, C. J. (2004). An Introduction to Database Systems (8th edition). Addison-
Wesley.
5. Tojimamatov, I., & Mirsiddiqova, M. (2025). BERILGANLAR BAZASIDA
HAYOTIY SIKL. Модели и методы в современной науке, 4(6), 66-70.
6. Tojimamatov, I., & Siddiqova, G. (2025). TRANZAKSIYALARNI
TAQSIMLANGAN TARZDA QAYTA ISHLASH MODELLARI. Современные
подходы и новые исследования в современной науке, 4(6), 30-35.
7. Нурмаматович, Т. И., & Рахила, А. (2025). НА ОСНОВЕ
МАТЕМАТИЧЕСКИХ МОДЕЛЕЙ ПОВЫШЕНИЕ УСТОЙЧИВОСТИ К
ПОЛОМКАМ И АВАРИЯМ. YANGI O ‘ZBEKISTON, YANGI
TADQIQOTLAR JURNALI, 2(8), 197-204.
8. Tojimamatov, I., & Ahmataliyeva, S. (2025). BERILGANLARNI
MARKAZLASHGAN TARZDA BOSHQARISH
TAMOYILLARI. Академические исследования в современной науке, 4(21),
59-64.
9. Tojimamatov, I., & Adxamova, C. (2025). AMALIY TIZIMLARDA
BERILGANLAR BAZASINI BOSHQARISH TIZIMLARI
O‘RNI. Академические исследования в современной науке, 4(21), 77-82.
10. Tojimamatov, I., & Fazliddinov, X. (2025). BERILGANLAR BAZASI
ADMINISTRATORI VA UNING XUSUSYATLAR. Академические
исследования в современной науке, 4(21), 90-95.
11. Karimberdiyevich, O. M., Nurmamatovich, T. I., & Abdulaziz o‘g‘li, Y. M. (2024).
BIG DATA SOHASIDAGI XALQARO LOYIHALAR. IZLANUVCHI, 1(1), 39-
45.
12. Karimberdiyevich, O. M., Abdulaziz o‘g‘li, Y. M., & Zarifjon o‘g‘li, X. N. (2024).
DATA MINING METODLARI VA BOSQICHLARI. YANGI O ‘ZBEKISTON,
YANGI TADQIQOTLAR JURNALI, 1(4), 303-311.
13. Nurmamatovich, T. I. (2024). BERILGANLARNING TARMOQ MODELLARI:
ODDIY VA MURAKKAB TARMOQ TUZILISHLARI.
