SHAHAR ELEKTR TARMOQLARIDA TRANSFORMATOR TANLASHNING ENERGIYA SAMARADORLIGI KO‘RSATKICHLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: shahar elektr tarmoqlari; taqsimlovchi transformator; energiya samaradorligi; yillik yo‘qotishlar; yuklama koeffitsienti; bo‘sh yurish quvvati; qisqa tutashuv yo‘qotishlari; transformator tanlash mezonlari; past yo‘qotishli transformator; ekspluatatsion xarajatlar.Abstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada shahar elektr tarmoqlarida kuchlanish darajasi
6–10 kV bo‘lgan taqsimlovchi transformatorlarni tanlash jarayonini energiya
samaradorligi nuqtayi nazaridan baholash masalasi ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotning
maqsadi transformatorning quvvati, yuklanish koeffitsienti, qisqa tutashuv
yo‘qotishlari hamda bo‘sh yurish quvvat sarfi kabi texnik parametrlarning yillik
energiya isroflariga ta’sirini aniqlashdan iborat. Metodologiya sifatida IEC 60076
standartlari asosida transformator yo‘qotishlarini hisoblash modeli, shuningdek
yuklama grafiklari bilan integrallashgan energiya iste’moli prognozi qo‘llandi.
Natijalar shuni ko‘rsatdiki, shahar tarmoqlarida transformatorlarni ortiqcha
quvvat zaxirasi bilan tanlash yillik energiya yo‘qotishlarini sezilarli darajada oshiradi,
ayniqsa bo‘sh yurish quvvatiga sezgir bo‘lgan 100 - 400 kVA diapazonidagi
transformatorlar uchun. Optimallashtirilgan yuklama koeffitsiyenti (0,65 - 0,75) va
past yo‘qotishli transformatorlar qo‘llanilganda energiya samaradorligi 6,5 - 12,3
foizgacha yaxshilanishi aniqlandi. Tahlil asosida transformator tanlashning energiya
samaradorligiga oid kompleks mezon ishlab chiqildi. U texnik parametrlarni yillik
energiya xarajatlari hamda ekspluatatsion davr mobaynidagi umumiy iqtisodiy
samaradorlik bilan bog‘laydi. Ushbu yondashuv shahar elektr tarmoqlarida
transformatorlarni modernizatsiya qilish va energiya tejamkorligini oshirish bo‘yicha
muhandislik qarorlarini asoslashda qo‘llanishi mumkin.
References
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Salimov J.S., Pirmatov N.B., Bekchanov B.E. - Transformatorlar va
avtotransformatorlar. Texnika oliy o‘quv yurtlari uchun o‘quv qo‘llanma.
«UEKTOK-RK E88» nashriyoti. T.: 2009. - 224 b.
2. Ibrohimov U. - Elektr mashinalari. Kasb-hunar kollejlari uchun darslik. 3-qayta
ishlangan va to‘ldirilgan nashri. - O‘qituvchi, 2001—408 b.
3. S.Majidov, M.Ubodullayev, O.Yo‘ldosheva, U.Berdiyev, B.To‘xtamishev,
X.Sattorov - Elektr mashina уа elektr yuritmalardan praktikum. Oliy о‘quv yurtlari
uchun о‘quv qo ‘llanma. T.: “O‘qituvchi“ NMIU. 2005. 176-b.
4. Qurbonazarov Suhrob Erkin o‘g‘li, Abzoirov Elbek Akram o‘g‘li -
Geyzerlardan foydalanib elektr energiyasi olishning atrofmuhitga ta’siri.
Международный научный журнал «Научный импульс» № 39 (100), часть 1
Ноябрь, 2025
5. Mustafaqulova G.N., Toirov O.Z., Bekishev A.Y. Elektr mashinalari. O'quv
qo‘llanma. - Toshkent: «Tafakkur avlodi», 2020. - 192 bet.
6. Salimov J.S., Pirmatov N.B. Elektr mashinalari. Darslik.-T.: O‘zbekiston
faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2011. - 408 b.
7. Abdulazizov Bozorqul Boboqulovich, Qurbonazarov Suhrob Erkin o‘g‘li - Elektr
energiyasi isroflarining kamaytirish muammolari. Международный научный
журнал № 28 (100),часть 1 «Научный импульс» Декабря , 2024
8. B.X.Xushboqov, F.B.Omonov, S.Е.Qurbonаzаrov – “Еlеktrotеxnikа vа
еlеktronikа аsoslаri” аmаliy mаshg‘ulotlаrni bаjаrish uchun o‘quv qo‘llаnmа.
Tеrmiz. «MOHIRBЕK-ZIYO» nаshriyоti. 2024. 303 b.
9. Qurbonazarov Suhrob Erkin o‘g‘li – Katta quyosh pechi. International Conference
on Developments in Education Hosted from Amsterdam, Netherlands June 8th
