BLOKCHEYN TEXNOLOGIYALARI NEGIZIDA HIMOYALASH MEXANIZMLARINI YARATISH
Abstract
Blockchain texnologiyalari so‘nggi yillarda kiberxavfsizlik sohasida inqilobiy
yechim sifatida e’tirof etilmoqda. An’anaviy markazlashtirilgan tizimlarda
ma’lumotlar markaziy serverlarda saqlanadi va boshqariladi, bu esa ularni
kiberhujumlar, ma’lumotlarni buzish va ruxsatsiz kirishlarga nisbatan zaif qiladi.
Blockchain esa tarqatilgan va markazlashmagan ma’lumotlar bazasini yaratish orqali
ushbu zaifliklarni kamaytiradi. Har bir tranzaksiya yoki ma’lumot birligi tarmoqdagi
ko‘plab tugunlar tomonidan tasdiqlanadi va blok zanjiriga qo‘shiladi. Bu yondashuv
ma’lumotlarning o‘zgartirilmasligini, shaffofligini va xavfsizligini ta’minlaydi, chunki
har qanday nohaq o‘zgartirish darhol aniqlanadi va rad etiladi.
Blockchain asosidagi tizimlar foydalanuvchi identifikatsiyasini va autentifikatsiyani
ham mustahkamlashga yordam beradi. Masalan, identifikatsiya va kirish
ma’lumotlarini blok zanjiriga yozish orqali ruxsatsiz kirishlar oldini olish mumkin. Har
bir foydalanuvchi tranzaksiyasi shifrlangan va autentifikatsiyalangan bo‘lib, uning
tarixini o‘zgartirish imkoni yo‘q. Shu tariqa, tizim foydalanuvchilarni kuzatish,
autentifikatsiya qilish va xavfsizlikni oshirish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Nakamoto, S. (2008). Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System.
https://bitcoin.org/bitcoin.pdf
2. Crosby, M., Pattanayak, P., Verma, S., & Kalyanaraman, V. (2016). Blockchain
technology: Beyond bitcoin. Applied Innovation Review, 2, 6–10.
3. Yli-Huumo, J., Ko, D., Choi, S., Park, S., & Smolander, K. (2016). Where is current
research on blockchain technology?—a systematic review. PLOS ONE, 11(10),
e0163477. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0163477
4. Zheng, Z., Xie, S., Dai, H., Chen, X., & Wang, H. (2017). An overview of
blockchain technology: Architecture, consensus, and future trends. Proceedings of
the IEEE International Congress on Big Data (BigData Congress), 557–564.
5. Swan, M. (2015). Blockchain: Blueprint for a New Economy. O’Reilly Media.
6. Christidis, K., & Devetsikiotis, M. (2016). Blockchains and smart contracts for the
Internet of Things. IEEE Access, 4, 2292–2303.
https://doi.org/10.1109/ACCESS.2016.2566339
7. Casino, F., Dasaklis, T. K., & Patsakis, C. (2019). A systematic literature review of
blockchain-based applications: Current status, classification and open issues.
Telematics and Informatics, 36, 55–81.
8. Atzori, M. (2017). Blockchain technology and decentralized governance: Is the
state still necessary? Journal of Governance and Regulation, 6(1), 45–62.
