VITAMIN D TANQISLIGI: BOLALAR SALOMATLIGIGA TA’SIRI VA OLDINI OLISH CHORALARI
Keywords:
KEY WORDS Vitamin D tanqisligi, bolalar salomatligi, raxit, immunitet, profilaktika, qo‘shimcha berish, O‘zbekiston, suyak rivojlanishi, nafas infeksiyalari, global konsensusAbstract
ABSTRACT
Vitamin D tanqisligi bolalar salomatligida keng tarqalgan muammo bo‘lib,
raxit, suyak deformatsiyasi, o‘sish kechikishi, mushak zaifligi, immunitet pasayishi va
nafas yo‘llari infeksiyalari ko‘payishiga olib keladi. Ushbu ilmiy maqola vitamin D
tanqisligining bolalar organizmiga ta’sir mexanizmlarini, epidemiologiyasini, klinik
ko‘rinishlarini va oldini olish usullarini tizimli tahlil qiladi. Adabiyotlar asosida global
va O‘zbekiston ma’lumotlari jamlangan. Bolalarda tanqislik quyosh nuri
yetishmasligi, emizish davrida qo‘shimcha berilmasligi, ovqatlanishdagi kaltsiy va
vitamin D kamligi, an’anaviy kiyim va shahar sharoitlari tufayli yuzaga keladi.
Samarqand shahrida o‘tkazilgan tadqiqotda chaqaloqlarda 25-OH D darajasi <30
nmol/l bo‘lgan holatlar 78,7% ni tashkil etgan [Güngör va boshq., 2009, 226]. Global
konsensus bo‘yicha barcha chaqaloqlarga tug‘ilgandan keyin 400 IU/kun vitamin D
qo‘shimchasi tavsiya etiladi [Wagner va Greer, 2008, 1145]. Tanqislik suyak
mineralizatsiyasini buzadi, paratiroid gormoni ko‘payishiga sabab bo‘ladi va immun
hujayralarida katelitsidin sintezini kamaytiradi. Ekstraskeletal ta’sirlar orasida 1-tip
diabet, astma va autoimmun kasalliklar xavfi ortadi. Oldini olish choralari quyosh
ta’sirini optimallashtirish, ovqat mahsulotlarini boyitish va universal qo‘shimcha
berishdan iborat. O‘zbekiston kabi quyoshli mintaqalarda ham milliy dasturlar zarur,
chunki an’anaviy omillar tanqislikni saqlab qoladi. Maqola 18 ta iqtibosdan
foydalanib, amaliyotchi pediatrlar va sog‘liqni saqlash mutaxassislariga aniq
tavsiyalar beradi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, 400 IU/kun dozada qo‘shimcha raxitni
90% ga kamaytiradi va bolalar o‘sishini yaxshilaydi. Ushbu tahlil O‘zbekistonda
profilaktika strategiyalarini takomillashtirish uchun asos bo‘ladi.
References
REFERENCES
1. Wagner CL, Greer FR. Prevention of Rickets and Vitamin D Deficiency in
Infants, Children, and Adolescents. Pediatrics. 2008;122(5):1142-1152.
2. Munns CF et al. Global Consensus Recommendations on Prevention and
Management of Nutritional Rickets. J Clin Endocrinol Metab. 2016;101(2):394-
415.
3. Holick MF. Vitamin D deficiency. N Engl J Med. 2007;357(3):266-281.
4. Güngör D et al. Prevalence of vitamin D deficiency in Samarkand, Uzbekistan.
J Nutr Environ Med. 2009;17(4):223-231.
5. Sahay M, Sahay R. Rickets–vitamin D deficiency. Indian J Endocrinol Metab.
2012;16(2):164-176.
6. Holick MF. Resurrection of vitamin D deficiency and rickets. J Clin Invest.
2006;116(8):2062-2072.
7. Sayfullayev, A. K., & Abdullayeva, D. A. (2026). LABIAPLASTIKANING
AYOLLARNING PSIXO-EMOSIONAL HOLATIGA TA'SIRI. Zamonaviy
ta'lim va rivojlanish , 42 (1), 19-28.
8. Karimovich, S. A. (2026). VAGINOPLASTY (COLPORRHAPHY,
COLPOPLASTY)–GENERAL INFORMATION, TECHNIQUES,
COMPLICATIONS. Modern education and development, 41(1), 290-296.
9. Boyir og, B. B., Istamovich, R. J., & Otabek ogli, N. F. (2025). O'RTA OSIYA
HUDUDIDA NOINFEKSION KASALLIKLARDA O'ZIGA HOS TURMUSH
TARZINING O'ZGARISHLARI VA ULAR KELTIRIB CHIQARADIGAN
HAVFLI OQIBATLARI. TANQIDIY NAZAR, TAHLILIY TAFAKKUR VA
INNOVATSION G 'OYALAR , 1 (1), 79-82.
