O'SIMLIK KASALLIKLARINI TASHXISLASH JARAYONLARINI ALGORITMLASH VA KO'P FAKTORLI MATEMATIK MODELLARINI ISHLAB CHIQISH
Keywords:
Kalit so‘zlar: O‘simliklar diagnostikasi, matematik modellashtirish, konvolyutsion neyron tarmoqlari (CNN), tasvirlarga raqamli ishlov berish, segmentatsiya algoritmlari, fitopatologiya dinamikasi, aqlli qishloq xo‘jaligi, mashinali o‘qitish, hosildorlikni bashorat qilish, sun’iy arkazil.Abstract
Annotatsiya: Global iqlim o'zgarishi va oziq-ovqat xavfsizligi masalalari
qishloq xo'jaligi ekinlarini himoya qilishda innovatsion texnologiyalarni qo'llashni
taqozo etadi. Ushbu maqola o‘simliklar kasalliklarini aniqlash jarayonlarini
avtomatlashtirish uchun matematik modellashtirish va intellektual algoritmlarni ishlab
chiqishga qaratilgan. Tadqiqotda tasvirlardagi shovqinlarni kamaytirishning
matematik usullari hamda kasallik o’choqlarini segmentatsiyalashda K-means va Otsu
algoritmlarining kombinatsiyasi tahlil qilingan. Kasallik turini tasniflash uchun
konvolyutsion neyron tarmoqlarining (CNN) zamonaviy arxitekturalari (ResNet va
MobileNet) solishtirilgan. Matematik modellashtirish yordamida o‘simlik bargidagi
leziyalar (jarohatlar) maydonini hisoblash va kasallikning rivojlanish darajasini
aniqlash formulalari ishlab chiqilgan. Eksperimental natijalar taklif etilayotgan
algoritmlarning diagnostika aniqligi 96,4% ni tashkil etishini ko‘rsatdi, bu esa
an’anaviy arkaz usullarga nisbatan yuqori samaradorlikni ta’minlaydi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Сметник А.И., Максимова В.И., Константинова Г.М., Ищенко Р.И.
Справочник по карантинным и другим опасным вредителям, болезням и
сорным растениям. Изд- во «Колос», Москва, 1970.
2. Xasanov В.О., Ochilov R.O., Xolmurodov Е.А., Gulmurodov R.A. Mevali va
yong‘oq mevali darxtlar, tsitrus, rezavor mevali butalar hamda tok kasalliklari va
ularga qarshi kurash. ООО “Office Print” bosmaxonasi. Toshkent, 2010
3. Qo‘zubayev Sh.S., Murodov B.E., Sagdullayev A. U., Abraxmatov M. 0
‘simliklarning karantin va boshqa zararli organizmlarini aniqlashda ekspertiza
uslublari. Tash. DAU RIZOGRAF. Toshkent-2010.
4. Хасанов Б.А. Очилов P.O. Гулмуродов Р.А. Сабзавот, полиз ва картошка
касалликлари ва уларга карши кураш. Тошкент. “Борис”, 2009.
5. Попкова К.В, Шкаликов В.А, Стройков Ю.М, Лекомцева С.Н, Скворцова
И.Н. Общая фитопатология. М. Дрофа, 2005
6. C.M. Xadjibayeva ,Umumiy fitopatologiya va mikrobiologiya, O’quv qo’llanma,
2018
7. Yusupbekov N.R., Muxitdinov D.P., Bazarov М.В., Хаlilov A.J. Boshqarish
sistemalarini kompyuterli modellashtirish asoslari Navoiy: Navoiy Gold Servis,
2008.
