YALPI TALAB VA YALPI TAKLIF TUSHUNCHALARI
Keywords:
KALIT SO‘ZLAR: Yalpi talab (AD), yalpi taklif (AS), makroiqtisodiy muvozanat, inflyatsiya, ishsizlik, iqtisodiy o‘sish, narx darajasi, real YAIM, potensial ishlab chiqarish, qisqa muddatli yalpi taklif (SRAS), uzoq muddatli yalpi taklif (LRAS), fiskal siyosat, monetar siyosat, iste’mol, investitsiya, davlat xarajatlari, sof eksport, multiplikator effekti, samarali talab nazariyasi, klassik maktab, keynscha maktab, monetarizm, stagflyatsiya, talab shoki, taklif shoki, iqtisodiy sikl, iqtisodiy barqarorlik, strukturaviy islohotlar.Abstract
ANNOTATSIYA
Mazkur maqolada yalpi talab (Aggregate Demand – AD) va yalpi taklif
(Aggregate Supply – AS) tushunchalarining nazariy asoslari, ularning makroiqtisodiy
muvozanatni shakllantirishdagi o‘rni hamda zamonaviy iqtisodiy siyosatni yuritishdagi
ahamiyati cho‘qur tahlil qilinadi. Yalpi talab va yalpi taklif modeli makroiqtisodiy
jarayonlarni tushuntirishda asosiy analitik vositalardan biri hisoblanib, iqtisodiy o‘sish,
inflyatsiya, ishsizlik, iqtisodiy sikllar va davlatning fiskal hamda monetar siyosati
natijalarini baholash imkonini beradi. Maqolada klassik va keynscha yondashuvlar
o‘rtasidagi farqlar, qisqa muddatli va uzoq muddatli yalpi taklif egri chiziqlarining
xususiyatlari, narx darajasi va real ishlab chiqarish hajmi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik
ilmiy asosda yoritiladi. Shuningdek, talab va taklif shoklari (demand shock va supply
shock)ning iqtisodiyotga ta’siri, stagflyatsiya jarayoni, inflyatsion va retsession
tafovutlar (gaplar) masalalari tahlil qilinadi. Yalpi talab tarkibiy qismlari — iste’mol,
investitsiya, davlat xarajatlari va sof eksportning iqtisodiy faollikka ta’siri keng
yoritilib, ayniqsa John Maynard Keynes tomonidan asos solingan samarali talab
nazariyasining amaliy ahamiyati ochib beriladi. Shu bilan birga, monetar yondashuv
vakili bo‘lgan Milton Friedman qarashlari asosida pul-kredit omillarining yalpi talabga
ta’siri izohlanadi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. John Maynard Keynes. The General Theory of Employment, Interest and Money.
London: Macmillan, 1936.
2. Milton Friedman. A Monetary History of the United States, 1867–1960. Princeton:
Princeton University Press, 1963.
3. Macroeconomics. N. Gregory Mankiw. 10th ed. New York: Worth Publishers,
2018.
4. Macroeconomics. Olivier Blanchard. 7th ed. Boston: Pearson Education, 2017.
5. Economics. Paul A. Samuelson, William D. Nordhaus. 19th ed. New York:
McGraw-Hill Education, 2010.
6. International Monetary Fund. World Economic Outlook Report. Washington, DC:
IMF, latest edition.
7. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Pul-kredit siyosati sharhi va
makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar hisobotlari. Toshkent, so‘nggi nashr.
