ELEKTRON HISOBOT TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH: TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINING VAQT VA XARAJATLARINI TEJASH OMILI
Keywords:
Kalit so'zlar: Elektron hisobot, raqamli iqtisodiyot, tranzaksion xarajatlar, PQ- 8-son qaror, Yagona hisobot tizimi, SBR standarti, tadbirkorlik subyektlari, eStat 4.0, raqamli transformatsiya, ma’muriy yuk, soliq ma’murchiligi, risk-scoring, real vaqt rejimidagi iqtisodiyot.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasida elektron hisobot
tizimini transformatsiya qilishning tadbirkorlik subyektlari iqtisodiy samaradorligiga
ta’sirini har tomonlama tahlil qiladi. Tadqiqotda 2023–2026-yillar oralig‘idagi
islohotlar, xususan, "Raqamli O‘zbekiston – 2030" strategiyasi doirasida amalga
oshirilayotgan chora-tadbirlar, hisobot turlarini maqbullashtirish va tranzaksion
xarajatlarni kamaytirish omillari ko‘rib chiqiladi. Hisobotda O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining PQ-8-son qarori va boshqa me’yoriy-huquqiy hujjatlarning amaliy
natijalari, xususan, 2026-yildan joriy etiladigan "Yagona hisobot tizimi" va "15
daqiqada biznesni boshlash" platformalarining ahamiyati ilmiy asoslab beriladi.
Shuningdek, xalqaro tajriba, xususan, Estoniyaning "Haqiqiy vaqt rejimidagi
iqtisodiyot" (Real-Time Economy) modeli va Gollandiyaning SBR (Standard Business
Reporting) tizimi bilan qiyosiy tahlillar o‘tkazilib, milliy tizimni yanada rivojlantirish
bo‘yicha takliflar shakllantirilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, hisobot
jarayonlarining to‘liq raqamlashtirilishi tadbirkorlarning ma’muriy xarajatlarini yiliga
90 milliard so‘mgacha kamaytirish va davlat idoralari bilan o‘zaro aloqa muddatini 15
kungacha qisqartirish imkonini beradi.
References
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Botiraliyev, B. (2024). Tadbirkorlik subyektlari uchun hisobotlarni soddalashtirish:
Yangi qonunchilik tahlili. Soliq va bojxona xabarlari, 42(10), 12-15..
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 9-yanvardagi "Tadbirkorlik
subyektlari tomonidan davlat organlariga hisobot va statistik ma’lumotlarni taqdim
etish jarayonlarini yanada soddalashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi PQ-8-son
qarori. Lex.uz..
3. Toshpulotov, M. Sh. (2024). Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlarining
statistik hisobotlarini tuzish va taqdim etish tartibi. Journal of Marketing, Business
and Management, 5(17), 17-23..
4. Vokhidova, N. (2023). Business Efficiency Ratio in Uzbekistan According to Doing
Business. International Journal of Research, 12(9), 45-58..
5. World Bank. (2025). Digital Transformation and its Impact on the Economy of
Uzbekistan. Advances in Science and Sustainability, 2(1), 34-40..
6. Estonia Real-Time Economy (RTE) Vision 2020-2027. (2020). Ministry of
Economic Affairs and Communications..
7. Uzbekistan Investment Climate Statement 2025. U.S. Department of State..
8. Central Bank of Uzbekistan. (2026). Digital Payments Usage Survey Report
2025..
9. Invest Uzbekistan. (2025). New reform package to simplify business and modernize
the licensing system..
10. West, S. (2026). Uzbekistan Launches Real-Time E-Invoice Risk Scoring — A
New Frontier in Digital Tax Transformation. Vatupdate.com..
