MEHNAT JARAYONIDA JAROHATLANISH VA KASB KASALLIGI SABABLARINI TAHLIL QILISH.
Keywords:
Kalit so‘zlar: mehnat muhofazasi, ishlab chiqarish xavfsizligi, jarohatlanish, kasb kasalligi, xavf omillari, texnika xavfsizligi, sanitariya-gigiyena, inson omili, ishlab chiqarish muhiti, profilaktika, mehnat sharoiti, xavfsizlik qoidalari, sanoat gigiyenasi, ishlab chiqarish intizomi, zararli omillar, texnik nosozlik, himoya vositalari, baxtsiz hodisa, nazorat tizimi, ergonomika.Abstract
ANNOTATSIYA
Mazkur ilmiy maqolada mehnat jarayonida yuzaga keladigan jarohatlanishlar
hamda kasb kasalliklarining kelib chiqish sabablari har tomonlama tahlil qilingan.
Hozirgi zamon ishlab chiqarish korxonalarida texnologik jarayonlarning
murakkablashuvi, yangi texnika va uskunalarning keng joriy etilishi, shuningdek,
inson omilining ahamiyati ortib borayotgan bir sharoitda mehnat xavfsizligini
ta’minlash masalasi alohida dolzarblik kasb etmoqda.Maqolada ishlab chiqarish
jarayonida sodir bo‘ladigan baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarining asosiy sabablari
sifatida tashkiliy, texnik, gigiyenik va psixologik omillar chuqur o‘rganilgan. Xususan,
mehnatni tashkil etishdagi kamchiliklar, xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya
qilinmasligi, ish joylarining talab darajasida jihozlanmaganligi, texnik vositalarning
nosozligi hamda nazoratning yetarli emasligi jarohatlanish xavfini oshiruvchi asosiy
omillar sifatida ko‘rsatib o‘tilgan.Bundan tashqari, maqolada kasb kasalliklarining
kelib chiqishida ishlab chiqarish muhitining sanitariya-gigiyenik holati muhim rol
o‘ynashi ta’kidlangan. Ish joylarida zararli gazlar, chang, yuqori shovqin darajasi,
vibratsiya, noqulay mikroiqlim sharoitlari hamda yoritish tizimining yetarli emasligi
inson salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi, natijada turli kasb kasalliklari
rivojlanishiga sabab bo‘lishi mumkinligi ilmiy asosda yoritilgan.Maqolada inson omili
ham alohida e’tibor markazida bo‘lib, ishchilarning malakasi yetarli emasligi, texnika
xavfsizligi bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarning sustligi, ishga mas’uliyatsizlik bilan
yondashish, charchoq, stress va e’tiborsizlik kabi omillar baxtsiz hodisalar yuzaga
kelishining muhim sabablaridan biri ekanligi asoslab berilgan. Shuningdek, ishlab
chiqarishda intizomning pastligi ham jarohatlanish darajasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi
qayd etilgan.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi. – Toshkent, 2023.
2. “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. –
Toshkent, 2016.
3. Qodirov R., Karimov S. Mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi. –
Toshkent: O‘qituvchi, 2020.
4. Abdullayev A. Sanoat gigiyenasi va mehnat muhofazasi. – Toshkent, 2019.
5. Ismoilov B. Ishlab chiqarishda xavfsizlik asoslari. – Toshkent, 2021.
6. Xalqaro mehnat tashkiloti (ILO) materiallari va tavsiyalari. – Geneva, 2022.
7. GOST va sanitariya me’yorlari (SanPiN) hujjatlari.
8. Internet manbalari:
o www.lex.uz
o www.mehnat.uz
o www.ilo.org
