JINS SEMALI SOʻZ BIRIKMALARINING LISONIY SINTAKTIK QOLIPI
Keywords:
Kalit so‘zlar: lisoniy sintaktik qolip, LSQ, jins semasi, so‘z birikmasi, o‘zbek tili, invariant va variant, sintaktik model, nutqiy hosila.Abstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada o‘zbek tilida jins semali so‘z birikmalarining
lisoniy sintaktik qoliplari (LSQ) tadqiq etiladi. Tilga semiotik yondashuv asosida
lisoniy invariant birliklar va ularning nutqdagi variantlari o‘rtasidagi munosabat
yoritiladi. Ayniqsa, jins ma’nosini ifodalovchi so‘z birikmalarini shakllantiruvchi
sintaktik modellarning o‘rni va ahamiyatiga alohida e’tibor qaratiladi. Tadqiqotda
shaxs otlari bilan kasb-hunar, ijtimoiy maqom yoki boshqa belgilarni ifodalovchi
birliklarning birikishi natijasida yuzaga keladigan jins semali konstruktsiyalar tahlil
qilinadi. Bunday birikmalar barqaror lisoniy sintaktik qoliplar asosida shakllanishi va
nutqda turli variantlarda voqelanishi asoslab beriladi. Shuningdek, mazkur
qoliplarning til o‘rganish jarayonida hamda kompyuter lingvistikasida tutgan o‘rni
ko‘rsatib o‘tiladi.
